Beamline for Schools (BL4S), Avrupa Parçacık Fiziği Laboratuvarı CERN tarafından başlatılan, dünyanın her yerindeki lise öğrencilerine açık, prestijli bir fizik yarışmasıdır. Katılımcı takımlar, bir parçacık hızlandırıcısının ışın hattında (beamline) gerçekleştirilmek üzere bir fizik deneyi önerisi hazırlar ve sunar. Deneyler, CERN’in yanı sıra ortak kurumlar olan DESY (Almanya, Hamburg) ve ELSA (Almanya, Bonn Üniversitesi) bünyesinde de yapılabilmektedir.
2026 yılı kazanan takımlar
2026’da beş takım, sundukları önerilerin bilimsel değeri nedeniyle seçilmiştir:
- attoPION (Hindistan) – Bansal Junior College Nizamabad, Greenwood High International School, The Shri Ram Global School (Greater Noida) ve Purv International School (Durgapur) öğrencilerinden oluşmaktadır.
- PionIST 3 (Türkiye) – Hüseyin Avni Sözen Anadolu Lisesi, Validebağ Bilim Lisesi, ARGEM Lisesi ve Doğan Cüceloğlu Bilim Lisesi öğrencilerinden oluşmaktadır.
- Mobile MIPs (Birleşik Krallık) – Liverpool Üniversitesi Matematik Okulu’ndan.
- Centauri Stars (ABD) – Centaurus Lisesi’nden (Lafayette, Colorado).
- POLARIS (Bangladeş) – Choumuhani Government Saleh Ahmed College, Birshreshtha Noor Mohammad Public College ve Collectorate School and College, Rangpur öğrencilerinden oluşmaktadır.
Nereye gidecekler?
- attoPION ve PionIST 3: Ağustos 2026’da CERN’e gidecek.
- Mobile MIPs ve Centauri Stars: DESY (Hamburg) ışın hattında deneylerini yapacak.
- POLARIS: ELSA (Bonn Üniversitesi) hızlandırıcısında ağırlanacak.
Katılım rekorları
BL4S, 2014’teki lansmanından bu yana katılım oranını istikrarlı şekilde artırmıştır. 2026 yılında:
- 712 takım (89 ülkeden) bir deney önerisi sunmuştur. Bu, 2025’e göre %40 artış ve 2014’ten beri en yüksek ülke katılımıdır.
- 4500’den fazla lise öğrencisi yarışmaya katılmıştır; bu da öğrenci katılımında rekor seviyedir.
- Katılan öğrencilerin %38’i kız öğrencidir – bu da kız öğrencilerin bilime olan ilgisinin arttığını göstermektedir.
Yetkililerin değerlendirmeleri
- Ursula Bassler (CERN Paydaş İlişkileri Direktörü): “CERN’in misyonu her zaman bilimi ilerletmek ve bu işi ileriye taşıyacak nesle ilham vermek olmuştur. Bu yılki başarılı katılım, STEM alanlarına olan ilginin tüm dünyada arttığını gösteriyor.”
- Beate Heinemann (DESY Yönetim Kurulu Başkanı): “Beamline for Schools bu yıl yine bir rekora imza attı. Liverpool ve ABD’den gelecek iki takımı DESY’de ağırlamayı dört gözle bekliyorum. Umarım onlar için bilimsel deneyimleri, 64 yıl önce Beatles’ın St. Pauli’deki Star Club sahnesinde performans sergilemesi kadar unutulmaz ve eğlenceli olur.”
- Klaus Desch (ELSA hızlandırıcı sorumlusu): “Bilim, merak ve takım çalışmasıyla gelişir. Gençlerin parçacık fiziğine bu kadar yüksek standartta angaje olması etkileyici. POLARIS ekibini ağırlamaktan büyük mutluluk duyacağız.”
Kazanan takımların projeleri ve duyguları
- POLARIS (Bangladeş): “Kazanmak, bir fikri gerçeğe dönüştürme şansı demek. Deneyimiz, ince bir polisiloksan sintilatör tabakasının yüksek enerjili elektronlar için ışın profili monitörü olarak çalışıp çalışamayacağını test ediyor. ELSA tesisini ziyaret etmek için çok heyecanlıyız.”
- attoPION (Hindistan): “Projemiz, hafif hedeflerden geçen yüklü pionların nötr pionlara dönüşme sıklığını ölçmeyi amaçlıyor. Bu enerjiler, DUNE deneyi için de önem taşıyor. CERN’e katılmak inanılmaz bir onur ve hayalimiz.”
- PionIST 3 (Türkiye): “Uluslararası bir sahnede Türkiye’yi temsil etmek büyük bir onur. CERN’e gitmek için heyecanlıyız. Çalışmamız, farklı hedef malzemeler, kalınlıklar ve açılarda nötr pion üretimini inceleyerek nükleer kütle ve geometrinin π⁰ verimi ile açısal dağılım üzerindeki etkilerini anlamaya odaklanıyor – bu sorular hadronik fiziğin kalbinde yer alıyor.”
- Mobile MIPs (Birleşik Krallık): “Ekibimiz, cep telefonlarındaki CMOS sensörlerinin DESY’deki elektron demeti kullanılarak düşük maliyetli bir ışın teleskopu olarak kullanılıp kullanılamayacağını test etmeyi planlıyor. Bu sensörlerin çözünürlüğü, mevcut parçacık dedektörleriyle karşılaştırılabilir düzeyde olup daha sonra kozmik ışınları incelemek için kullanılacak.”
- Centauri Stars (ABD): “Deneyimiz, bir cam çubuk içinde içsel olarak yansıyan Cherenkov radyasyonunun tespiti için silikon fotomultiplier’ların (SiPM) kullanımını öneriyor. Dünyanın önde gelen uzmanlarıyla birlikte DESY gibi bir tesiste bilimsel araştırma yapma fırsatı bulduğumuz için onurlu ve sonsuz minnettarız.”
Seçim süreci ve diğer ödüller
Kazanan öneriler, CERN, DESY ve ELSA bilim insanlarından oluşan bir komite tarafından önceden belirlenen 50 umut verici deney arasından seçilmiştir. Bunun yanı sıra:
- En yaratıcı video önerisi sunan 3 takım ödüllendirilecektir.
- Yerel topluluklarında fizik farkındalığı ve eğitim faaliyetleri yürüten 15 takım daha takdir edilecektir.
İş birlikleri ve destekçiler
CERN ile DESY arasındaki verimli iş birliği 2019’da başlamıştır; ELSA ile iş birliği ise 2025’te başlamıştır. 2026, DESY’nin yarışma kazananlarını ağırladığı yedinci, ELSA’nın ise ikinci yılıdır.
BL4S, CERN & Society Foundation aracılığıyla finanse edilen bir eğitim ve halkla ilişkiler projesidir. Bu 13. edisyon özellikle:
- ROLEX (Perpetual Planet Initiative)
- Wilhelm ve Else Heraeus Vakfı (Almanya)
tarafından desteklenmektedir. Ayrıca bireysel bağışçılar, vakıflar ve şirketler de projeye katkı sağlamaktadır.
Işın hattı (beamline) nedir?
Bir ışın hattı, temel fizik, malzeme bilimi ve tıp gibi farklı alanlarda deneyler yapmak için kullanılan yüksek enerjili parçacık akışları sağlayan bir tesistir.
Kaynak: home.cern/students-from-bangladesh-india-turkiye-the-uk-and-the-usa-win-the-13th-edition-of-beamline-for-schools/
Haberi Sunan: Hasan Ongan
