Uyuyan devler, pıhtılaşma faktörü HSP47’nin düşük seviyeleri sayesinde kan pıhtılarından korunmaktadır ve insanlar ve diğer insanlar gibi memeliler de benzer şekilde korunuyor olabilir.
Uzun uçuşlar derin ven trombozu gibi kan pıhtılaşması bozuklukları riskini artırır çünkü uzun süreli hareketsizlik damarların bükülmesine neden olur, bu da kanın toplanmasına ve muhtemelen pıhtılaşmasına izin verir. Ancak ayılar ve yer sincapları gibi kış uykusuna yatan hayvanlarda bu sorun yaşanmaz.
Kış uykusuna yatan ayılarda nadiren kan pıhtılaşması görülmesinin nedeni, 13 Nisan’da Science dergisinde yayımlanan bir araştırmaya göre artık daha iyi anlaşılıyor. Bilim insanları, ayıların kış uykusuna yattıklarında, genellikle trombositlerin yüzeyinde bulunan ve kolajene bağlanmalarına yardımcı olan ısı şoku proteini 47’nin (HSP47) üretimini azalttıklarını keşfetti. Çalışma, insanların ve domuzların da hareketsizlik dönemlerinde HSP47 üretimini azalttığını ortaya koyarak, bu fenomenin ayılara özgü olmadığını gösterdi. Araştırma, derin ven trombozu ve pulmoner emboli olarak da bilinen venöz tromboembolizme karşı savunmasız olan bireylerin belirlenmesine yardımcı olabilir ve gelecekteki potansiyel tedavilerin yolunu açabilir.
Dünya çapında başlıca ölüm nedenlerinden biri kan pıhtılarıdır. Hamburg-Eppendorf Üniversitesi Tıp Merkezi’nde kimyager olan ve çalışmaya dahil olmayan ancak daha önce bazı yazarlarla birlikte çalışmış olan Thomas Renné’ye göre bilim insanları bu klinik sorun karşısında uzun süredir şaşkınlık içindeydi.
Araştırmacılar, İsveç boz ayılarının (Ursus arctos) kış uykusundayken neden nadiren kan pıhtısı geliştirdiğini anlamak için çalışmalarında bu nadir model türü seçtiler. Son 30 yıldır İsveç ve Norveç’te boz ayı ekolojisi üzerine çalışmalar yürüten İskandinav Boz Ayı Araştırma Projesi de çalışmada işbirliği yaptı.
Araştırmacılar 2019 ve 2022 yıllarının Şubat ve Mart aylarında Kuzey İsveç’in karla kaplı dağlarında ve ormanlarında dolaşarak kış uykusuna yatan ayıları aradı. Devasa ayılar anestezi altına alındı ve araştırmacılar GPS etiketli canlıları bulduklarında kan örnekleri alındı. Bu işlem bir sonraki Haziran ayında tekrarlandı ve o zamana kadar çok daha hırçın olan ayıların yerini tespit etmek için bir helikopter kullanıldı. İki olay arasında toplam 13 ayının kanı bulundu.
Münih’teki Ludwig-Maximilians Üniversitesi’nde immünolog olan ve çalışmanın ortak yazarlarından Tobias Petzold, örneklerin hemen incelenmesi gerektiği için araştırmacıların sahaya yakın bir yerde geçici bir laboratuvar kurduklarını hatırlıyor. “Kanı, bilimsel aletleriyle birlikte bu romantik, kırmızı boyalı ahşap eve getirdik” diye açıklıyor. Araştırmacılar, kış uykusuna yatan boz ayıların pıhtı oluşumundan nasıl korunabileceğini belirlemek için bir dizi in vitro trombosit fizyolojisi çalışmasından yararlandı.
Trombositler, bağışıklık hücreleri ve kolajen gibi biyolojik bileşenlerin tümü pıhtı üretimine katkıda bulunur. Ancak trombositlerin kolajen kaynaklı aktivasyonu çok önemli bir adımdır. Trombositler kan damarı duvarındaki kolajene yapıştıktan sonra bir araya toplanır. Bununla birlikte, kolajenin varlığı, kış uykusundaki ayıların trombositlerinin toplanmasını engellemiştir. Buna ek olarak, bir kütle spektrometresi araştırması, trombositlerin kış uykusundaki ayılarda yaz mevsimindeki benzerlerine göre yaklaşık 55 kat daha az HSP47 ürettiğini gösterdi. Trombozda rol oynayan diğer kolajen reseptörleriyle birlikte bu protein de trombositler üzerindeki kolajen sinyalizasyonuna katılıyor. Petzold’a göre, “protein hayvanlar aleminde yüksek oranda korunmuştur.” Araştırmacılar ayrıca tromboinflamasyonu da keşfetti.
Bu nedenle araştırmacılar, proteinin diğer türlerde gerçekten pıhtılaşmayı önleyici bir işlev sağlayıp sağlamadığını incelemek için HSP47’den yoksun nakavt fareler geliştirdiler. Farelerin kan akışı azaltıldığında daha küçük pıhtılar oluşturduklarını keşfettiler. Emziren ve 21 ila 28 günlük süreler boyunca hareketsiz kalan domuzlarda da trombosit HSP47 seviyeleri, emzirmeyen domuzlara kıyasla daha düşüktü. Araştırmacılar, insan omurilik yaralanması hastalarında da benzer örüntüler keşfetti çünkü bu hastaların trombosit HSP47 seviyeleri sağlıklı, yaşa uygun kontrollerden daha düşüktü. Petzold, bunun bu kadar korunmuş bir süreç olmasının “bizim için gerçekten şaşırtıcı olduğunu” söylüyor.
La Crosse, Wisconsin Üniversitesi’nde biyolog olan ve çalışmaya katılmayan ancak araştırmanın “çok kapsamlı” doğasını öven Scott Cooper, bunu diğer türlerde de kopyalayabilmelerinin ilgi çekici olduğunu söylüyor.
Evrimsel açıdan da mantıklı, diye devam ediyor.
Renné’ye göre bulguların bariz klinik sonuçları var. “Venöz ve arteriyel tromboz gelişme riski yüksek olan hastalar üzerinde çok sayıda test yapıyoruz. Çok sayıda faktörün tromboza katkıda bulunduğu biliniyor” diyor. Bu çalışmanın sonuçlarına dayanarak, “bu ısı şoku proteininin seviyelerini ölçmek için kolayca bir tahlil yapabilir” ve bunun bir risk faktörü olup olmadığını belirleyebilirsiniz. Sözlerine, proteinin bir gün venöz tromboembolizm için terapötik bir hedef olarak hizmet edebileceğini öne sürerek devam ediyor.
Kaynak: the-scientist.com/news-opinion
