Yapılan bir araştırmaya göre, insanlar günde ortalama 2,5 saatini müzik dinleyerek geçiriyor. Bunlardan bir kısmı müziğin ulusal türlerinden (örneğin K-Pop ve Variété Française gibi) hoşlanırken bir kısmı ise Rock, Blues tarzı müziklerden daha çok keyif alıyor. Peki neden bazı müzikler bizi sakinleştirirken bazıları rahatsız eder? Hoşlandığımız sesler sadece kişisel tercihlerle ilgili midir, yoksa fiziğin bu konuda söyleyecekleri var mıdır?
Karşılaştığımız her madde gibi ses de bir dalgadır ve birkaç türü vardır; parçacıktan parçacığa etkileşim yoluyla enerji taşıdığı için Mekanik, parçacıkların hareketi enerji aktarım yönüne paralel olduğu için de Boylamsal bir dalga olarak nitelendirilir.
Frekans, bir maddenin saniyede ne kadar titreştiğini anlamamıza yardımcı olur. Enerjisi olan her maddenin frekansı da vardır. Konumuzla bağlantılı olarak bugün Kemanı ele alacağız. Kemanın telleri beşte bir aralıklarla akort edilir. Bu ifade, iki nota arasındaki frekans oranının 3:2’ye tekabül etmesini (perfect fifth) temsil eder. Son cümleden de anlayabileceğimiz üzere her notanın bir frekansı vardır. Keman tellerinin standart akortta (A4 = 440 Hz) frekans değerleri 196 Hz ile 659.3 Hz arasında değişmektedir.
Peki bütün bunlar ne demek? Bir sesin hoşumuza gidip gitmemesinin bu değerlerle ne ilgisi var? İki kavrama daha açıklık getirerek bu soruları cevaplayabiliriz.
Rezonans Nedir?
Sistemin doğal rezonansına çok yakın bir frekansla dışarıdan uyarılması demektir. Kısaca, salıncağı doğru zamanda (doğal frekansa yakın bir frekans değeriyle) iterseniz çıkacağı yükseklik (genlik, enerji) artar. İnsan kulağı 20 – 20.000 Hz arasındaki sesleri duyabilir, ancak sesli konuşma aralığı 2.000 – 4.000 Hz aralığındadır. Müzik notaları 100 ile 1.000 Hz arasında olmasına rağmen, müzikteki formantlar 2.000 – 4.000 Hz civarına uzanır.
Armoni – Dissonans Nedir?
Armoni, birlikte çalındığında kulağa uyumlu, hoş ve dengeli gelen seslerin birleşimidir. Sesin hoş gelmesi durumu, seslerin frekanslarının arasında basit oranlar (örneğin 2:1, 3:2, 4:3) olması ile ilişkilidir. Bu basit oranlar dalgaların periyodik olarak üst üste gelmesini sağlar, dolayısıyla Armoni oluşur.
Dissonans ise, birlikte çalındığında kulağa uyumsuz, rahatsız edici gelen sesler anlamına gelir. Armoninin aksine, seslerin frekansları arasında karmaşık, basit olmayan (örneğin 16:15) oranlar bulunur. Bu da dalgaların üst üste binmemesine, uyuşmamasına neden olur.
Frekanslar, dalgalar ve dolayısıyla fizik, hayatımızın vazgeçilmezidir. Fiziği anlamak doğayı ve duyularımızı anlamaktır. Belki de bu yüzden müzik hem bir sanat hem de bir bilimdir.
Derleyen: Nisa ERTEM – Ankara Üniversitesi Fizik Mühendisliği Bölümü Öğrencisi
KAYNAKÇA
https://www.physicsclassroom.com/class/sound
http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/Music/violin.html#c1
