Tıbbi Malzeme Sterilizasyonu Gıda Güvenliği

Gida Guvenligi
Gida Guvenligi
Abone Ol  


Işınlama teknolojisinin en önemli ve en yaygın uygulamalarından biri de tıbbi malzemelerin gama ışınıyla sterilizasyonu yöntemidir. Vücut dokuları ile temas edecek tıbbi ürünlerin veya vücuda enjekte edilecek preparatların insan sağlığı güvenliği açısından sterilize edilmesi uluslararası standartlar tarafından zorunlu kılınmıştır Dünya da tek kullanımlık steril ürünlere duyulan talep her yıl ortalama %5-6 oranında artış göstermektedir. Günümüzde ise hemen hemen tek kullanımlık ürünlerin %50’den fazlası ışınlama işlemi uygulanarak sterilize edilmektedir.

1. Ameliyat eldivenleri
2. Ameliyat giysileri, örtü, maske ve setleri
3. Ameliyat iplikleri
4. Alkollü mendil
5. Biberon
6. Göz damlası ve merhemleri
7. Hastane, dişçi ve ameliyat malzemeleri
8. İlaç ve kozmetik hammaddeleri
9. İlk yardım malzemeleri, yara bakım setleri

Üst bölümde E grubu kimyasallardan bahsettik ve son zamanlarda içerik bölümünde E grubu katkı isimlerini görmediğimizi söyledik. Peki neden görmüyoruz? Gıda ışınlamasının sağlık yönünden güvenilir olduğu hakkında görüş birliğine sahip uluslararası kuruluş ve organizasyonlara baktığımızda bu verileri bulmaktayız.

• WHO
• FDA
• FAO
• IAEA
• Codex Alimentarius Commission
• Scientific Committee of European Union

Kısa isimleri verilen bu kuruluşlar Gıda Güvenliği üzerine standart oluşturup belirli dozlarda ışınlamış gıdaları tüketmenin sağlık yönünden zararlı ve toksikolojik tehlike oluşturmayacağı kararına varmışlardır.
Evet tam anlaşılmadı biliyorum.
Gıda ışınlaması, gama ışınları kullanılarak, gıdaların teknolojik amacına uygun olarak yeterli dozda ışınlanması işlemidir.

Yeterli Dozda ışınlanmak ne demektir?

Dünya Sağlık Örgütü (WHO) tarafından kabul edilen ışınlama dozuna göre maddeler; GIDA 0,1-10 kGray İLAÇ 0,1-25 kGray DOZDA IŞINLANABİLİR!

GRAY NEDİR?

IŞINLANAN MADDENİN 1 kg’na 1 Joule’lük enerji veren RADYASYON miktarıdır.
Gıda güvenliği gıda muhafaza yöntemidir. Gıda ışınlaması, gıdaların sterilizasyon amacından daha çok gıdaların korunmasına yönelik başvurulan bir yöntemdir. Tuzlama, kurutma, dondurma, ısıl işlem uygulaması gibi geleneksel gıda koruma yöntemlerinin dışında ışınlama yönteminden de faydalanılır.
Gıda güvenliği Gıdaların Raf Ömrünü Arttırır. Gıda kökenli hastalık yapıcı E.Coli, Salmonella, Listeria türündeki mikroorganizmaları yok etmek, gıdalarda filizlenmeye ve olgunlaşmaya engellemek ve gıdalara zarar veren böcek, parazit oluşumunu önlemek ve gıdaların raf ömrünü arttırmak amacıyla ışınlama işlemi gerçekleştirilir.
Gıda Güvenliği Sağlık Yönünden Güvenilirdir. Gıdaları ışınlama yöntemi yeni bir gıda koruma yöntemi olmayıp 1905 yılında ilk denemesi yapılmış ve o tarihten buyana ışınlamanın fiziksel, kimyasal ve biyolojik etkileri her yönüyle araştırılmıştır. Bu çalışmalarda ışınlanmış gıdaların toksikolojik, genetik, kanserojenik ve mutajenik etkileri incelenmiş ve yapılan ulusal ve uluslararası yasal düzenlemelerle gıdaların ışınlanmasına izin verilmiştir.
Gıda Güvenliği Gıda Kaynaklı Hastalıkları Önlemeye Yardımcıdır. NASA’da görevli astronotlara 1972 yılından beri uzay yolculukları süresince tüketmeleri için ışınlanmış yiyecekler verilmektedir. Aynı zamanda hastanelerde tedavi gören diyabetik hastalar ile bağışıklık sistemi zayıf, kanser terapisi gören, HIV virüsü taşıyan veya organ nakli yapılmış hastalara ışınlanmış gıdaların verilmesi önerilmektedir.
Gıda Güvenliği Ülke Ekonomisine Katkıda Bulunur. FAO (Food and Agriculture Organization of the United Nations) Gıda ve Tarım Örgütü, Dünya genelinde hasat sonrası meydana gelen gıda kayıplarının, tüm üretimin % 25’ine denk geldiğini tahmin etmektedir. Hasat sonrası gıdalar parazitler, bakteriler ve diğer mikroorganizmalar tarafından kontamine olmakta ve ülke ekonomisi için ciddi kayıplara yol açmaktadır.
Gıda ve İlaç Işınlama için; Işınlama yönteminin tercih edilmesini gerektiren başlıca iki neden. Gıda kaynaklı hastalıkların insan sağlığını önemli ölçüde tehdit etmeye başlaması, salgın hastalıklara ve ölümlere varan sonuçlar görülmesi nedeniyle insan sağlığını korumaya yönelik başka yöntem arayışlarına ihtiyaç duyulması, ışınlama işlemine olan ilgiyi arttırmıştır. Hastalık yapıcı patojen bakterilerin yol açtığı gıda kökenli hastalık vakalarının sayısı Amerika’da 1994 CAST (Council of Agriculture Science and Technology ) verilerine göre yılda 6.5 milyon ile 33 milyon arasında olduğu düşünülmekte ve bu verilere göre yılda 9000 kişinin gıda kaynaklı hastalıklardan öldüğü tahmin edilmektedir. Gıdalarda bozulmaya neden olan ve ürünlere zarar veren mikroorganizmalardan arındırılması için başvurulan, gıdaları korumaya yönelik etkili bir yöntemdir.

Dünya’da Gıda Işınlaması Yapan Ülkelere Örnekler

Fransa: Baharatlar, aromatik bitkiler, kurutulmuş meyve ve sebze, işlenmiş tavuk eti, dondurulmuş kurbağa bacağı, vb.

Belçika: Baharatlar, aromatik karışımlar, kurutulmuş meyve ve sebze, bitkisel çaylar, taze ve dondurulmuş et ve kanatlı et, dondurulmuş deniz mahsülleri, dondurulmuş kurbağa bacağı, peynir, nişasta,..vb.

Almanya: Kurutulmuş aromatik bitki ve baharatlar, sebze ve sebze tozu, bitkisel çay ve yağlı tohumlar

Hollanda: Baharatlar ve aromatik karışımlar, kurutulmuş meyve ve sebze, dondurulmuş et, dondurulmuş karides, yumurta akı, kurbağa,vb.

Türkiye’de Gıda Işınlaması için Yasal Bir Düzenleme Mevcut mudur?
Türkiye’de Tarım Köy İşleri Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı ve Türkiye Atom Enerjisi Kurumu tarafından yürütülen ortak çalışma sonucu 6 Kasım 1999’da “Gıda Işınlama Yönetmeliği“ ilk olarak resmi gazetede yayınlanmış ve yürürlüğe girmiştir. Yapılan son değişikliklerle beraber “Gıda Işınlama Yönetmeliği” 19 Aralık 2003 tarihinde resmi gazetede yayınlanmış ve yürürlüğe girmiştir.

ÜLKEMİZDE GIDA IŞINLAMASI

Gida Isinlamasi
Gida Isinlamasi

Raf ömrünün uzun ya da kısa olması ürünün iyi ya da kötü olduğu anlamına mı gelir?
Hayır, gelmez. Üreticiler, ürünün en ideal şekilde üretilmesi ve ideal koşullarda tüketici ile buluşmasını sağlamak için ürün özelliğine göre raf ömürlerini farklı olarak belirlerler.

 

Radura
Radura

Radura işareti? Bu sembol ilaç ya da gıdanın Gama Işını ile ışınlandığını ifade eder.
Bir ilaç ya da gıda için sterlizasyon uygulanacak ise doz aralığı 25kGray’i geçmemelidir. Çoğunlukla gıda ilaç sterilizasyon işlemlerinde 0,1-5 kGray aralığı tercih edilir bunun sebebi radyasyon kalıntısının gıda ya da ilca üzerinde kısa sürede sönümlenmesi yani sıfırlanmasının kısa sürede elde edilmesidir. Akademik çalışmalarda ise 1-25 kGray aralığında çalışmalar yürütülür.
Ülkemizde İlaç Gıda Sterilizasyonu için iki yetkili birim var. Birincisi Türkiye Atom Enerjisi Kurumu, ikincisi ise Gamma-Pak isimli kuruluştur.
Sevgili okur bir makalenin daha sonuna geldik. Sevgi ile kalın.

Kaynaklar;
1. Gama radyasyonunun bazı ilaçlarda oluşturduğu yapısal bozuklukların elektron paramanyetik rezonans ve simülasyon tekniği ile incelenmesi Doktora Tezi, Fırat AKBALIK Ph.D.
2. https://gammapak.com/gida-isinlamasi
3. https://www.youtube.com/watch?v=cPz7pSZtR8w
Yazar : Dr. Fırat AKBALIK

İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.


*