Bir termometre, sıcaklığı veya sıcaklık gradyanını (bir nesnenin sıcaklık veya soğukluk derecesi) ölçen bir cihazdır. Termometrenin bazı ilkeleri, iki bin yıl önceki Yunan filozofları tarafından biliniyordu. Henry Carrington Bolton’un (1900) belirttiği gibi, termometrenin “kaba bir oyuncaktan bir kesinlik aracına gelişimi bir yüzyıldan fazla bir süreyi işgal etti.
İtalyan doktor Santorio Santorio (Sanctorius, 1561-1636)[3] genellikle ilk termometrenin icadı olarak kabul edilir, ancak standardizasyonu 17. ve 18. yüzyıllarda tamamlanmıştır. Hollanda Cumhuriyeti’nde 18. yüzyılın ilk on yıllarında Daniel Gabriel Fahrenheit termometri tarihinde iki devrimci atılım yaptı. Cam içinde cıva termometresini (ilk yaygın olarak kullanılan, doğru, pratik termometre) ve Fahrenheit ölçeğini (yaygın olarak kullanılan ilk standartlaştırılmış sıcaklık ölçeği) icat etti.
Bir termometrenin iki önemli unsuru vardır:
- Sıcaklıktaki bir değişiklikle bir miktar değişikliğin meydana geldiği bir sıcaklık sensörü (örneğin, bir cam içinde cıva termometresinin ampulü veya bir kızılötesi termometredeki pirometrik sensör);
- Bu değişikliği sayısal bir değere dönüştürmenin bazı yolları (örneğin, cam içinde cıva termometresinde işaretlenen görünür ölçek veya bir kızılötesi modelde dijital okuma).
Termometreler, meteorolojide, tıpta ve bilimsel araştırmalarda süreçleri izlemek için teknoloji ve endüstride yaygın olarak kullanılmaktadır.
Kızılötesi termometre bir tür pirometredir (bolometre). Tek bir termometre sıcaklık derecelerini ölçebilirken, iki termometredeki okumalar, üzerinde anlaşmaya varılan bir ölçeğe uymadıkça karşılaştırılamaz. Bugün mutlak bir termodinamik sıcaklık ölçeği var. Uluslararası olarak kabul edilen sıcaklık ölçekleri, sabit noktalara ve enterpolasyonlu termometrelere dayalı olarak buna yakın bir şekilde yaklaşmak için tasarlanmıştır. En son resmi sıcaklık ölçeği 1990 Uluslararası Sıcaklık Ölçeğidir. 0,65 K (−272,5 °C; -458,5 °F) ile yaklaşık 1.358 K (1,085 °C; 1.985 °F) arasında uzanır. Fahrenheit (sembol °F) ve Celsius (sembol °C) birimlerine sahip termometre.
Termometrenin Gelişiminin İlk Yılları
Galileo Müzesi’nde sergilenen, tek dereceleri temsil eden siyah noktalar ve 10 derecelik artışları temsil eden beyaz ile 17. yüzyılın ortalarından kalma elli derecelik termometreler; Atmosferik sıcaklıkları ölçmek için kullanılır
Çeşitli yazarlar, termometrenin icadını İskenderiye Kahramanına bağladılar. Ancak termometre tek bir buluş değil, bir gelişmeydi. İskenderiye Kahramanı (MS 10–70), belirli maddelerin, özellikle havanın genleşip büzüldüğü ilkesini biliyordu ve kısmen havayla doldurulmuş kapalı bir tüpün ucunun bir su kabında olduğunu gösteren bir gösteriyi anlattı. Havanın genleşmesi ve büzülmesi, su/hava arayüzünün konumunun boru boyunca hareket etmesine neden oldu.
Böyle bir mekanizma daha sonra su seviyesinin gazın genleşmesi ve büzülmesiyle kontrol edildiği bir tüp ile havanın sıcaklığını ve soğukluğunu göstermek için kullanıldı. Bu cihazlar, başta Galileo Galilei ve Santorio Santorio olmak üzere 16. ve 17. yüzyıllarda birkaç Avrupalı bilim adamı tarafından geliştirilmiştir. Sonuç olarak, cihazların bu etkiyi güvenilir bir şekilde ürettiği gösterildi ve duyulur ısıdaki değişiklikleri yansıttığı için termoskop terimi benimsendi (modern sıcaklık kavramı henüz ortaya çıkmamıştı). Bir termoskop ve bir termometre arasındaki fark, termometrenin bir ölçeğe sahip olmasıdır. Galileo’nun genellikle termometrenin mucidi olduğu söylense de, onun gerçekten böyle bir alet ürettiğine dair günümüze ulaşan hiçbir belge yoktur.
Bir termoskopun ilk net diyagramı 1617’de Giuseppe Biancani (1566 – 1624) tarafından yayınlandı; Bir ölçeği gösteren ve böylece bir termometre oluşturan ilki 1625’te Santorio Santorio tarafından yapılmıştır. Bu, üstte bir hava ampulü ile kapatılmış, alt ucu bir su kabına açılan dikey bir boruydu. Tüpteki su seviyesi havanın genleşmesi ve büzülmesiyle kontrol edilir, bu yüzden şimdi hava termometresi dediğimiz şey budur.
Termometre kelimesi (Fransızca biçimiyle) ilk olarak 1624’te, J. Leurechon tarafından La Récréation Mathématique’de 8 derecelik bir skalayı tanımlayan tarafından ortaya çıktı. Sözcük Yunanca θερμός, “sıcak” anlamına gelen termos ve “ölçü” anlamına gelen μέτρον, metron kelimelerinden gelir.
Yukarıdaki aletlerin dezavantajı, aynı zamanda barometre olmaları yani hava basıncına duyarlı olmalarıdır. 1629’da, Galileo ve Santorio’nun Padua’daki bir öğrencisi olan Joseph Solomon Delmedigo, sızdırmaz bir cam içinde sıvı termometrenin görünüşe göre ilk tanımını ve resmini yayınladı. Kısmen brendi ile doldurulmuş kapalı bir tüpün dibinde bir ampule sahip olarak tanımlanmaktadır. Tüpün numaralı bir ölçeği vardı. Delmedigo bu enstrümanı icat ettiğini iddia etmedi. Onun mucidi olarak başka birini de isimlendirmedi.
Yaklaşık 1654’te Toskana Büyük Dükü Ferdinando II de’ Medici (1610-1670), sıvının genleşmesine bağlı ve hava basıncından bağımsız ilk modern tarz termometre olan böyle bir alet üretti.[12] Diğer birçok bilim adamı, çeşitli sıvılar ve termometre tasarımları ile deneyler yaptı.
Bununla birlikte, her mucit ve her termometre benzersizdi – standart bir ölçek yoktu. Standardizasyondaki ilk girişimler, suyun donma noktası gibi tek bir referans noktası ekledi. Termometreyi derecelendirmek için iki referansın kullanılmasının 1668’de Joachim Dalence tarafından tanıtıldığı söylense de, Christiaan Huygens (1629-1695) 1665’te suyun erime ve kaynama noktalarına dayalı derecelerin kullanımını zaten önermişti.
1694’te Carlo Renaldini (1615–1698) bunları evrensel bir ölçekte sabit noktalar olarak kullanmayı önerdi. 1701’de Isaac Newton (1642-1726/27) buzun erime noktası ile vücut sıcaklığı arasında 12 derecelik bir ölçek önerdi.
Kaynak: Wikipedia
