Kasırgalar sadece Dünya’nın yüzeyinde şiddetle dönmez. Kasırgalar aynı zamanda atmosferin güneş radyasyonuyla yüklenen en üst katmanı olan iyonosferin de bir parçasıdır. Bunlar bilim insanları tarafından zaman zaman “uzay kasırgaları” olarak adlandırılır. Bundan tam üç yıl önce ilk uzay kasırgası Dünya’nın en kuzey manyetik kutbu üzerinde tespit edildi. Yapılan yeni araştırmalar ise güney manyetik kutbunun üzerinde de benzer uzay kasırgalarının döndüğünü ortaya çıkardı.
Bilim insanları, ilk uzay kasırgasını 2021’de tespit ettiler. Bu, bir tür kuzey ışığı gösterisi olan siklon (şiddetli fırtına) şeklinde bir auroraydı. Ancak deniz seviyesindeki kasırgalardan farklı olarak bu kasırga su değil elektron saçmaktaydı.
Çinli bilim insanı uzay fizikçi Sheng Lu, bu tür özel auroranın sadece kuzey kutbuna özgü bir olay olup olmadığını öğrenmek istiyordu. Bunun için bir grup bilim insanı ile güney yarımkürenin iyonosferine ilişkin uydu verilerini inceledi. Uydu verilerinden hareketle 2005’ten 2016’ya kadar olan dönemde 259 uzay kasırgası keşfedilmiştir. Bu da her yıl ortalama 23 kasırga anlamına geliyor. Bu aynı zamanda kuzey iyonosferinde geliştiği tahmin edilen orana da yakındır.
Araştırma ekibi tarafından başka benzerliklere de dikkat çekilmiştir. Örneğin uzay kasırgaları genellikle yaz aylarında her bölgede belirli olarak kutup noktalarından ortaya çıkma eğilimi gösterir.
Lu’nun ekibi elde ettikleri bulguları 25 Haziran tarihinde Journal of Geophysical Research: Space Physics dergisinde paylaştı.
Dünya’nın Manyetik Alanında Uzay Kasırgaları
Güneş’ten Dünya’ya doğru yüklü parçacık yağmuru gerçekleşir. Bu güneş rüzgârı, gezegenimizin manyetik alan çizgilerini ayırabilir. Ancak bu çizgiler daha sonra yeniden birleşir. Bu süreçte, iyonosferde iyonize gaz- yani plazma- karışır.
Lu’nun ekibi, bu durumun elektrik akımı akışlarını yukarı doğru yönlendirebileceğini öne sürüyor. Bu akışlar eğilerek dönmeye başlar ve merkezde siklonik bir “göz” oluşturur.
Araştırmacılar, Dünya’nın manyetik alanında meydana gelen bu değişimlerin bir uzay kasırgasını tetikleyebileceğini öne sürüyor. Bu durum okyanuslar üzerinde dönmekte olan tropikal siklonların merkezindeki sıcak ve nemli havanın artmasına benzediğine dikkat çekiyorlar.
Kaynaklar
snexplores.org/article/space-hurricanes-above-magnetic-poles
en.sdu.edu.cn/info/1018/3942.htm
Haberi Derleyen : Ennur Saygı – Yıldız Teknik Üniversitesi – Fizik Bölümü
