GEDI misyonu 2018’den bu yana Uluslararası Uzay İstasyonu’ndan lazer kullanarak Dünya ormanlarının biyokütle yoğunluğunu ölçüyor. Bu veriler, ormansızlaşma nedeniyle atmosferde yükselen karbondioksit seviyelerinin iklim değişikliğini nasıl kötüleştirdiğini anlamamızı sağlıyor. Misyonun verileri Amazon yağmur ormanlarında karbon temelli korumadan faydalanabilecek belirli bölgeleri tespit etti.
Uydu fotoğrafları Amazon yağmur ormanlarının uzun yıllardır yaygın ormansızlaşma nedeniyle nasıl tahrip edildiğini gösteriyor. Peki ya hala ayakta olan ağaçlar ne olacak? Onların boyutlarından gezegenimizin geleceği hakkında ne çıkarabiliriz? Gerçekte, oldukça fazla.
NASA, Uluslararası Uzay İstasyonu’na yerleştirilen lazerleri kullanarak 2018’den bu yana Dünya’daki toprak üstü biyokütleyi ölçüyor ve tahmin ediyor. Bu türünün ilk örneği olan bir görev. Açılımı Küresel Ekosistem Dinamikleri Araştırması olan ve Star Wars filmlerindeki gibi “Jedi” olarak telaffuz edilen GEDI misyonu, son zamanlarda ormansızlaşma oranlarının arttığı Amazon hakkında bilinen bazı gerçekleri teyit ederken, aynı zamanda yağmur ormanı havzasının karbon temelli koruma girişimlerine dahil edilebilecek ceplerini de belirledi.
Amazon’un %60’ına ev sahipliği yapan Brezilya’da toprak üstü biyokütle yoğunluğunun düşük olduğu geniş arazilerin bulunduğu tespit edilmiştir. Son zamanlarda ormansızlaşma oranlarındaki artış göz önüne alındığında, bu durum şaşırtıcı değildir. Ancak GEDI, Brezilya, Fransız Guyanası ve Surinam’ın kuzeydoğu kısımlarını kapsayan ormanın kuzeydoğu bölümlerinde daha yüksek biyokütle yoğunluğu değerleri bulmuştur – bu son ikisi, dünyada Amazon’un %50’sinden fazlasının hala keşfedilmemiş olduğu tek yerlerdir. Buna ek olarak, GEDI, Amazon yağmur ormanlarının Peru’da yer alan güneybatı bölgesinde son derece yüksek biyokütle yoğunluğu keşfetmiştir.
Kâr amacı gütmeyen Amazon Koruma Derneği’nin kıdemli araştırma uzmanı Matt Finer’a göre, Amazon’un haritalandırılması “daha önceki biyoçeşitlilik veya ekosistem temelli korumaya ek olarak yepyeni bir koruma hattını temsil eden belirli karbon temelli koruma için bazı önemli alanları vurgulamaktadır.” “Bu bulgular Amazon gibi tropikal yağmur ormanlarının değerini vurgulamaktadır.”
GEDI misyonu, Amerika Birleşik Devletleri ve Paraguay da dahil olmak üzere Amazon dışındaki ülkelerin ulusal orman envanterlerinin doğruluğunu artırmalarına yardımcı oldu. Program, ormansızlaşmayı uzaydan takip etmenin ötesinde, orman kaybının iklim üzerindeki etkilerini belirlemede araştırmacılara ve çevrecilere yardımcı oldu.
Uzun zamandır gezegen yüzeylerinin topografyasını incelemek için kullanılan uzay kaynaklı lazer altimetreler, şimdi GEDI misyonu tarafından ilk kez ağaçların boyutlarını ve dikey yapılarını inceleyerek değerlendirmek için kullanılıyor. ISS’den gönderilen lazer ışınının bir ağaca çarpıp geri yansıması için geçen süre, bilim insanları tarafından ölçümleri hesaplamak için kullanılıyor.
Mongabay ile yapılan bir video röportajda, GEDI projesinde baş araştırmacı ve keşif gezisini yöneten Maryland Üniversitesi’nde coğrafi bilimler profesörü olan Ralph Dubayah, bir lazer atımını ateşlemeyi ve ışının bir ağacın tepesine çarpıp geri dönmesinin ne kadar sürdüğünü zamanlayarak anlatıyor.
Daha sonra ışığın ağacın altındaki zeminden yansıması için geçen süre ölçülür. İkisini çıkararak ağacın yüksekliğini belirleyebiliriz.
Ancak elde edilen bilgi çok daha zengin ve aydınlatıcıdır. Araştırmacılar, lazer ışığının yapraklardan ve dallardan yansıması sayesinde belirli bir ağacın görünümünün daha eksiksiz bir görüntüsünün yanı sıra ağacın ağırlığı, çevresi ve gölgelik boyutu hakkında da bilgi ediniyor.
Dubayah, veriler geri döndüğünde “çok daha yüksek genlikli bir ekokardiyografi gibi göründüğünü ve elde ettiğimiz şeyin ağacın üç boyutlu bir temsili olduğunu” iddia ediyor.
Ormanların 3 boyutlu modellerinin önemli bilgiler verdiğini söylemek yetersiz kalır. Karbon, bir ağacın kuru ağırlığının yaklaşık yarısını oluşturur. Ağaçlar kesildiğinde veya ormanlar yangınla yandığında, orada depolanmış olan karbon serbest kalır, atmosferde zaten hapsolmuş olan karbondioksit miktarını arttırır ve küresel ısınmayı hızlandırır.
Bu nedenle, karbonun ormanlara nasıl dağıldığını ve ormansızlaşma sonucunda ne kadar karbon salındığını anlamak için mevcut ormanlarda depolanan karbon miktarını dikkatli bir şekilde ölçmek çok önemlidir.
Bununla birlikte, GEDI metodolojisinin, özellikle mevcut veya muhtemel korunan alanlardaki toprak üstü biyokütlenin hesaplanması söz konusu olduğunda dezavantajları da bulunmaktadır.
Finer, “verilerin henüz tüm alanlar için eksiksiz olmadığını” iddia etmektedir.
Ancak görevin performansını arttırmak ya da daha fazla veri toplamak için sahip olduğu süre nispeten sınırlı olabilir. Bağlantısız başka bir göreve yer açmak için, keşif gezisinde kullanılan aracın önümüzdeki yılın başında Uluslararası Uzay İstasyonu’ndan çıkarılması planlanıyor. GEDI ekibi, elde edilen verilerin iklim bilimciler için yararlı olduğu kanıtlandığı için görevin nasıl devam ettirileceğini belirlemek üzere görüşmeler yürütüyor.
Dubayah’a göre şu anda iklimsel bir kriz yaşıyoruz. Elde ettiğimiz veriler ormanların karbon döngüsünde oynadığı rolü açıkça ortaya koyarken, enstrümanı atmosferde yakmak büyük bir talihsizlik.
Kaynak: mongabay
