5 Haziran, Miladi takvime göre yılın 156. (artık yıllarda 157.) günüdür. Yıl sonuna kadar kalan gün sayısı 209.
Bilim Tarihinde Bugün
- 5 Haziran 1878’de -192 santigrat derece sıcaklıkta elde edilen sıvı hava, Profesör James Dewar tarafından Londra Kraliyet Enstitüsü’nde sergilendi.
- 5 Haziran 1900 – Macar asıllı İngiliz fizikçi, elektrik mühendisi ve mucit Dennis Gabor doğdu.
- 5 Haziran 1930’da, Colorscope ilk kez New York’ta halka açık olarak gösterildi.
- 5 Haziran 1938’de, anlaşılır konuşmaya benzer sesler üreten ilk makine Bell Telephone bilim adamları tarafından sergilendi.
- 5 Haziran 1981’de, daha sonra AIDS olarak adlandırılacak olan salgın bir hastalık, ABD Hastalık Kontrol Merkezleri’nin haber bülteninde Dr. Michael Gottlieb tarafından kısaca tanımlandı.
Olaylar
- 1851 – Amerikalı yazar Harriet Beecher Stowe’un kölelik karşıtı romanı Tom Amca’nın Kulübesi (Life Among the Lowly) bir gazetede tefrika edilmeye başlandı.
- 1923 – Şile’de Rum Değirmenlik Mahallesinde çıkan yangında yaklaşık 550 Rum (çoğu terk edilmiş), 200 İslam hanesi, 100 dükkân, 1 cami, 2 kilise ve bazı resmi binalar yandı.
- 1924 – Ali Haydar Bey (Yuluğ) Ankara şehreminliğine atandı.
- 1924 – Silifke’de cumhuriyet aleyhine vaaz verdiği için Hoca Askerî idama mahkûm edildi.
- 1926 – Birleşik Krallık, Türkiye, ve Irak arasında Ankara Antlaşması imzalandı. Türkiye, Musul petrollerinin gelirinden 25 yıl süreyle yüzde 10 pay almayı kabul etti ve Musul’daki haklarından vazgeçti. Fakat daha sonra, 500 bin sterlin karşılığında bu haktan da vazgeçildi.
- 1936 – “Maliye Bakanlığı Kuruluş Kanunu” çıkarıldı.
- 1941 – Ankara’da I. Coğrafya Kongresi toplandı.
- 1943 – Sivas Çimento Fabrikası üretime başladı. Fabrikada yılda 90 bin ton çimento üretileceği açıklandı.
- 1946 – Tek dereceli milletvekili seçim kanunu kabul edildi. Sınıf esasına dayalı parti kurmaya izin vermek amacıyla Cemiyetler Kanunu’nda değişiklikler yapıldı.
- 1947 – Marshall Planı: Harvard Üniversitesi’nde verdiği bir konuşmada, Amerika Birleşik Devletleri Devlet Bakanı George Marshall, savaş sonrası Avrupa’ya destek için çağrıda bulundu.
- 1953 – Adapazarı Şeker Fabrikası kuruldu. Fabrikanın bölgede üretilen pancarı işleyerek şeker üreteceği açıklandı.
- 1956 – Elvis Presley yeni şarkısı “Hound Dog“u televizyonda The Milton Berle Show’da tanıttı, Show sırasında yaptığı kışkırtıcı kalça hareketleri o devirde seyirciler tarafından müstehcen bulundu.
- 1957 – Gülhane Askerî Tıp Akademisi teşkilatlandırıldı.
- 1964 – Hükümetin Kıbrıs’a müdahale kararı üzerine, Amerika Birleşik Devletleri Başkanı Johnson, İnönü’ye, müdahalede ABD yardımına ait silahların kullanılamayacağını belirten ve Türkiye tarihine “Johnson Mektubu” olarak geçen bir mektup gönderdi.
- 1966 – Ortaca Olayları olarak bilinen olaylar başladı, Muğla’nın Ortaca ilçesinde Alevilere yönelik tecavüz, gasp ve saldırı olayları gerçekleştirildi.
- 1966 – 52 sandalyelik Kısmi Senato seçimleri yapıldı.
- 1967 – İsrail ile Arap ülkeleri arasında; tarihe “Altı Gün Savaşı” diye geçen çatışmalar başladı. Çatışmalar sonrasında, kendi topraklarından daha fazla toprak elde eden İsrail, Gazze Şeridi’ni, Beytüllahim ve Hebron kentlerini, Batı Şeria’yı ve Golan Tepeleri’ni ele geçirdi.
- 1975 – Süveyş Kanalı, Altı Gün Savaşı’nın ardından, 8 yıl sonra uluslararası deniz trafiğine açıldı.
- 1976 – ABD’de Idaho eyaletinde bulunan “Teton Barajı” çöktü.
- 1977 – Ev kullanımına uygun ilk pratik kişisel bilgisayar olan Apple II satışa sunuldu.
- 1981 – Genel ahlak kurallarını bozduğu gerekçesiyle eşcinsellerin sahneye çıkması başta İstanbul olmak üzere bazı valiliklerce yasaklandı.
- 1981 – ABD Hastalık Kontrol ve Korunma Merkezleri’nin yayımladığı haftalık bir tıbbi dergide, Kaliforniya’nın Los Angeles şehrinde 5 kişide, sadece bağışıklık sistemleri zayıflamış hastalarda görülen zatürreenin az rastlanan bir formuna rastlandığı bildirildi. Bu hastalar ilk onaylanmış AIDS vak’aları olarak tarihe geçti.
- 1983 – 12 Eylül Darbesi’nin 47 ve 48. idamları: 7 Eylül 1979’da Manisa Turgutlu’da fırın basıp 4 sol görüşlü fırıncıyı öldüren sağ görüşlü militanlar Halil Esendağ ve Selçuk Duracık, idam edildi.
Doğumlar
- 1656 – Joseph Pitton de Tournefort, Fransız doğabilimci (ö. 1708)
- 1799 – Aleksey Lvov, Rus besteci (ö. 1870)
- 1819 – John Couch Adams, İngiliz astronom (ö. 1892)
- 1878 – Panço Villa, Meksikalı devrimci (ö. 1923)
- 1883 – John Maynard Keynes, Britanyalı ekonomist (ö. 1946)
- 1898 – Federico Garcia Lorca, İspanyol şair (ö. 1936)
- 1900 – Dennis Gabor, Macar asıllı İngiliz fizikçi, elektrik mühendisi ve mucit (ö. 1979)
- 1928 – Tony Richardson, İngiliz sinema yönetmeni (ö. 1991)
- 1931 – Jacques Demy, Fransız sinema yönetmeni (ö. 1990)
- 1932 – Christy Brown, İrlandalı yazar ve ressam (ö. 1981)
- 1932 – Yekta Güngör Özden, Türk hukukçu, yazar ve şair
- 1933 – William Kahan, Kanadalı matematikçi ve bilgisayar bilimcisi
- 1939 – Joe Clark, Kanadalı iş adamı ve siyasetçi
- 1941 – Ergün Aybars, Türk tarihçi ve akademisyen
- 1941 – Martha Argerich, Arjantinli konser piyanisti
- 1944 – Whitfield Diffie, Amerikalı şifrebilimci
- 1946 – Coşkun Göğen (Tecavüzcü Coşkun), Türk oyuncu
- 1946 – Stefania Sandrelli, İtalyan oyuncu
- 1947 – Laurie Anderson, Amerikalı avangart sanatçısı, besteci, müzisyen ve film yönetmeni
- 1949 – Ken Follett, tarihsel ve gerilim türü romanlar yazan Galli yazar
- 1952 – Nicko McBrain, İngiliz şarkıcı
- 1954 – Haluk Bilginer, Türk oyuncu ve yönetmen
- 1956 – Enis Berberoğlu, Türk gazeteci, yazar ve siyasetçi
- 1958 – Ahmed Abdallah Mohamed Sambi, Komorlu siyasetçi
- 1960 – Kerem Alışık, Türk oyuncu
- 1960 – Leslie Hendrix, Amerikalı oyuncu
- 1962 – Astrid, Kral II. Albert ve Kraliçe Paola’nın ikinci çocuğu ve tek kızı, ve şu anki Belçika hükümdarı Kral Philippe’in kardeşi
- 1964 – Rick Riordan, Amerikalı Frantastik yazarı
- 1966 – Aydoğan Aydın, Türk asker (ö. 2017)
- 1967 – Ron Livingston, Amerikalı film ve dizi oyuncusu
- 1968 – Şebnem Sönmez, Türk oyuncu
- 1969 – Çiçek Dilligil, Türk oyuncu
- 1970 – Koji Noguchi, Japon eski millî futbolcu
- 1971 – Mark Wahlberg, Amerikalı oyuncu, müzisyen ve televizyon yapımcısı
- 1971 – Susan Lynch, Kuzey İrlandalı oyuncu
- 1977 – Liza Weil, Amerikalı aktris
- 1978 – Fernando Meira, Portekizli eski futbolcu
- 1978 – Nick Kroll, Amerikalı oyuncu, komedyen, ve seslendirme sanatçısı
- 1979 – David Bisbal, İspanyol şarkıcı
- 1979 – Pete Wentz, Fall Out Boy grubunun basçısı ve söz yazarı
- 1981 – Serhat Akın, Türk futbolcu
- 1982 – Achille Emana, Kamerunlu futbolcu
- 1982 – Zvjezdan Misimović, Boşnak futbolcu
- 1984 – Yusuf Güney, Türk şarkıcı
- 1985 – Jeremy Abbott, Amerikalı buz patenci
- 1986 – Bárbara de Regil, Meksikalı oyuncu
- 1987 – Marcus Thornton, Amerikalı profesyonel basketbolcu
- 1988 – Austin Daye, Amerikalı profesyonel basketbolcu
- 1989 – Ed Davis, Amerikalı profesyonel basketbol oyuncusu
- 1989 – Gilberto Oliveira Souza Júnior, Brezilyalı futbolcu
- 1989 – Khaleem Hyland, Trinidad ve Tobagolu millî futbolcu
- 1989 – Léo Schwechlen, Fransız futbolcu
- 1989 – Yiğit Gökoğlan, Türk futbolcu
- 1990 – Ben Rienstra, Hollandalı futbolcu
- 1990 – DJ Mustard, Amerikalı müzik yapımcısı ve DJ
- 1990 – Junior Hoilett, Kanadalı millî futbolcu
- 1990 – Masato Kudo, Japon futbolcu
- 1990 – Matthias Ostrzolek, Polonya asıllı Alman futbolcu
- 1990 – Polina Rahimova, Azeri voleybolcu
- 1990 – Sekou Oliseh, Liberyalı futbolcu
- 1991 – Lisa Schmidla, Alman kürekçi
- 1991 – Martin Braithwaite, Guyana asıllı Danimarkalı millî futbolcu
- 1992 – Emily Seebohm, Avustralyalı yüzücü
- 1992 – Joazhiño Arroe, Perulu futbolcu
- 1992 – Yago Pikachu, Brezilyalı futbolcu
- 1993 – Cándido Ramírez, Meksikalı futbolcu
- 1993 – Erdal Akdarı, Türk futbolcu
- 1993 – Maria Thorisdottir, Norveçli millî futbolcu
- 1995 – Troye Sivan, Güney Afrika doğumlu Avustralyalı oyuncu, şarkıcı, söz yazarı ve eski YouTuber
- 1996 – Marcão, Brezilyalı stoper
- 1997 – Henry Onyekuru, Nijeryalı millî futbolcu
- 1997 – Kieran Tierney, İskoç futbolcu
- 1998 – Fabian Benko, Alman futbolcu
- 1998 – Yuliya Lipnitskaia, Rus artistik buz pateni sporcusu
- 2000 – Pierre Kalulu, Fransız futbolcu
Ölümler
- 1017 – Sanjō, Japonya’nın geleneksel veraset düzenine göre 67. imparatorudur (d. 976)
- 1316 – X. Louis, Fransa kralı (d. 1289)
- 1615 – Toyotomi Hideyori, Sengoku döneminde yaşamış bir Japon samuray (d. 1593)
- 1816 – Giovanni Paisiello, İtalyan besteci (d. 1741)
- 1826 – Carl Maria von Weber, Alman besteci (d. 1786)
- 1832 – Kaʻahumanu, Hawaii Krallığı’nda konsort kraliçe (d. 1768)
- 1897 – Teodor Kasap, Rum kökenli Osmanlı gazeteci, yazar ve çevirmen (d. 1835)
- 1900 – Stephen Crane, Amerikalı yazar (d. 1871)
- 1910 – O. Henry, Amerikalı öykü yazarı (d. 1862)
- 1921 – Georges Feydeau, Fransız oyun yazarı (d. 1862)
- 1944 – Riccardo Zandonai, İtalyan opera ve klasik batı müziği eserleri bestecisi ve müzik eğitimcisi (d. 1883)
- 1958 – Evelyn Ellis, Amerikalı oyuncu (d. 1894)
- 1965 – Wilhelm, İsveç ve Norveç prensi (d. 1884)
- 1971 – Cahit Irgat, Türk sinema ve tiyatro sanatçısı (d. 1915)
- 1974 – Hilmi Ziya Ülken, Türk felsefeci ve sosyolog (d. 1901)
- 1977 – Fevzi el-Kavukçu, Arap asker ve politikacı (d. 1890)
- 1977 – Luis César Amadori, İtalya-Arjantinli film yönetmeni ve senarist (d. 1902)
- 1993 – Conway Twitty, Amerikalı şarkıcı (d. 1933)
- 1983 – Kurt Tank, Alman havacılık mühendisi (d. 1898)
- 2004 – Necdet Mahfi Ayral, Türk tiyatro ve sinema sanatçısı (d. 1908)
- 2004 – Ronald Reagan, Amerika Birleşik Devletleri’nin 40. Başkanı (d. 1911)
- 2004 – Zahir Güvemli, Türk yazar, karikatürist ve eleştirmen (d. 1913)
- 2005 – Susi Nicoletti, Alman-Avusturyalı oyuncu ve balerin (d. 1918)
- 2009 – Rajeev Motwani, Hindistan doğumlu bilgisayar bilimci (d. 1962)
- 2010 – Erdoğan Tokatlı, Türk sinema yönetmeni, yazar ve çevirmen (d. 1939)
- 2011 – Ludo Martens, Belçikalı tarihçi ve komünist politikacı (d. 1946)
- 2012 – Caroline John, İngiliz oyuncu (d. 1940)
- 2012 – Ray Bradbury, Amerikalı yazar (d. 1920)
- 2015 – Sadun Boro, Türk denizci (d. 1928)
- 2015 – Tarık Aziz, Iraklı siyasetçi ve eski Irak Dışişleri Bakanı (d. 1936)
- 2016 – Jerome Bruner, Amerikalı psikolog (d. 1915)
- 2017 – Andy Cunningham, İngiliz oyuncu, kukla sanatçısı ve yazar (d. 1950)
- 2017 – Cheick Tioté, Fildişi Sahilili millî futbolcu (d. 1986)
- 2017 – Helen Dunmore, İngiliz kadn şair, romancı ve çocuk öyküleri yazarı (d. 1952)
- 2017 – Kathryn Stripling Byer, Amerikalı kadın şair ve eğitimci (d. 1944)
- 2018 – Brian Browne, Kanadalı caz piyanisti ve besteci (d. 1937)
- 2018 – Daša Drndić, Hırvat kadın yazar ve romancı (d. 1946)
- 2018 – Feng Ting-kuo, Tayvanlılar-Çinli siyasetçi (d. 1950)
- 2018 – Frank Bresee, Amerikalı radyocu ve tarihçi (d. 1929)
- 2018 – Jānis Bojārs, Litvan gülle atma sporcusu (d. 1956)
- 2018 – Kate Spade, Amerikalı moda tasarımcısı ve iş kadını (d. 1962)
- 2018 – Pierre Carniti, İtalyan siyasetçi ve sendikacı (d. 1936)
- 2019 – Dinyar Contractor, Hint oyuncu, komedyen, yönetmen ve yazar (d. 1941)
- 2019 – Elio Sgreccia, İtalyan biyolog ve Kardinal (d. 1928)
- 2020 – Carlos Lessa, Brezilyalı ekonomist ve profesör (d. 1936)
- 2020 – Keiko Itō, Japon haiku şairi (d. 1935)
Tatiller ve özel günler
- Dünya Çevre Günü
