Titreşen Cepheid yıldızlarının son zamanlarda elde edilen hassas ölçüm verileri ile kozmosun geniş kapsamı hakkında yeni bilgiler elde edebiliriz.
Cepheid Değişkeni Nedir?
Radyal olarak titreşen, sıcaklık ve çap bakımından değişkenlik gösteren bir tür değişken yıldıza Cepheid değişkeni denir. İyi tanımlanmış sabit bir periyot ve genlikle parlaklığı değişir. Cepheidler galaktik ve ekstragalaktik mesafelerin hesaplanmasında önemli kozmik referans noktalarıdır çünkü parlaklıkları ile zonklama (titreşme) periyotları doğrudan ilişkilidir.
Cepheidler, kısa zaman aralıklarında parlayıp sönerken farklı parlaklık modelleri gösteren özel bir değişken yıldız türüdür. Bu yıldızların ritmik aktiviteleri nedeniyle genel olarak görüntülenmesi zor olabilir, ancak bu yıldızların parlaklığındaki değişimlere veya darbelere dayanarak gökbilimcilerin uzaydaki mesafeleri belirlemelerini sağlar.
VELOCE Projesi
İspanya La Palma’daki Flaman Mercator teleskobu ve Şili’deki İsviçre Euler teleskobundan 2010 ve 2022 yılları arasında elde edilen spektrografi verilerini kullanarak, Cepheidlerin Hızları (VELOCE) projesindeki araştırmacılar yüzlerce Cepheid’i benzeri görülmemiş bir tutarlılık ve hassasiyetle inceledi.
Gökbilimciler, her iki teleskoptaki yüksek çözünürlüklü *spektrograflar sayesinde yıldız ışığının farklı dalga boylarını ayırt edebildi, ölçebildi ve parlaklıktaki değişiklikleri kaydedebildi. Bilim insanları daha sonra Doppler etkisini kullanarak yıldızların teleskopların görüş hattı boyunca genişleme ve daralma hızını tanımlamak için kullanılan bir terim olan radyal hızı hesapladılar.
EPFL’de (École polytechnique fédérale de Lausanne) doktora öğrencisi ve çalışmanın ortak yazarı olan Giordano Viviani yaptığı açıklamada, titreşimlerin görüş hattı hızında 70 km/s’ye ya da yaklaşık 250.000 km/sa’e varan değişimlere neden olduğunu açıkladı. Viviani’ye göre bu değişiklikler 130 km/sa (37 m/s) hasssasiyetle, bazı durumlarda ise 7 km/sa (2 m/s) hassasiyetle -hızlı yürüyen bir insanın yaklaşık hızı- kaydettiklerini belirtiyor.
VELOCE ekibi tarafından 258 Cepheid yıldızının 18.000’den fazla yüksek hassasiyetli radyal hız ölçümü toplanmıştır. Bu veriler, yıldızların titreşimlerinde beklenmeyen değişikliklerin yanı sıra, iki yıldızın birbirlerinin merkezî kütlelerinin yörüngesinde dolandığı bir sistem olan ikili sistemin parçasına ait Cepheid yıldızlarını da ortaya çıkardı.
Bu çalışma verileri ile gökbilimciler zonklayan Cepheidleri incelemenin içerdiği karmaşıklıkları daha iyi anlayabilecek ve yıldızların parlaklıklarındaki değişimlerin benzersiz yapılarından mı yoksa yıldız partnerlerinin ışığını periyodik olarak engelleyen yoldaş yıldızlarla olası etkileşimlerden mi kaynaklandığını belirleyebilecekler.
EPFL astrofizikçisi ve çalışmanın baş yazarı olan Richard I. Anderson, elde edilen bu verilerin zaman içerisinde yapılacak olan farklı gözlemlere ilham kaynağı olacağını belirtiyor.
(*) Elektromanyetik spektrumun belirli bir bölümü üzerinde ışığın özelliklerini ölçerek spektroskopik analiz yöntemiyle materyalleri belirlemek için kullanılan bir araçtır.
Evrenin genişleme hızı ölçümlerinde Cepheid değişken yıldızlarının da kullanıldığını belirttiğimiz “James Webb Yardımıyla Evrenin Genişleme Hızı” haber derlememizi de inceleyebilirsiniz.
Haberin Kaynakları:
- space.com/unexpected-behavior-pulsing-stars-study-universe
- en.wikipedia.org/wiki/Cepheid_variable
- tr.wikipedia.org/wiki/Spektrometre
Haberi Derleyen: Yaren Doruk
