Derin uzaydan gelen yeni bir radyo sinyali, bu gizemli fenomenleri anlamamıza bir kez daha meydan okuyor. FRB 20191221A adlı bu yeni hızlı radyo patlaması, son derece nadir bir başka tekrarlayıcı olmakla kalmıyor, aynı zamanda o kadar da hızlı bile değil. Galaksiler arası uzayda alınan radyo flaşlarının süresi üç saniye, ortalamadan yaklaşık 1000 kat daha uzun.
Bununla birlikte, bu üç saniyelik zaman çerçevesi içinde, daha önce hızlı bir radyo patlamasında hiç gözlemlenmemiş olan, her 0,2 saniyede bir daha yüksek yoğunluklu radyasyon patlamaları meydana gelen bir sinyal kümesidir.
CHIME dedektörü, Aralık 2019’da sinyali aldı ve araştırmacılar, oldukça garip bir şeyin üzerinde olduklarını hemen anladılar.
MIT Kavli Astrofizik ve Uzay Araştırmaları Enstitüsü’nden astrofizikçi Daniele Michilli, “Nadir görülen bir şeydi” dedi.
“Sadece çok uzun olmakla kalmadı, yaklaşık üç saniye sürdü, aynı zamanda saniyenin her bölümünde – bum, bum, bum – gibi bir kalp atışı gibi yayan, dikkat çekici derecede kesin olan periyodik tepe noktaları vardı. Bu, sinyalin kendisinin periyodik olduğu bir durumdur.”
Hızlı radyo patlamaları, günümüzün en büyüleyici kozmik gizemlerinden biridir. Bunlar, galaksiler arası uzaydan çok kısa bir zaman diliminde – genellikle milisaniyelik bir sürede – parlayan radyo dalga boylarında son derece güçlü radyasyon patlamalarıdır. Bu kısa süre içinde, patlama 500 milyon Güneş kadar enerji yayar.
Çoğu hızlı radyo patlaması yalnızca bir kez parlar ve o zamandan beri haber alınmaz. Bunları tahmin etmek imkansızdır; birini tespit etmek için, doğru yöne çevrilmiş bir radyo teleskopumuz olduğunda bunun olacağını ummalıyız (her ne kadar geniş bir görüş alanına sahip CHIME gibi projeler bu konuda çok yardımcı olsa da). Bunlar en yaygın FRB türüdür.
Çok daha nadiren, gökyüzündeki tek bir noktadan tekrarlanan sinyaller alınır. Bunlar tekrar eden hızlı radyo patlamalarıdır. Tekrarladıkları için bilim insanları bir teleskopu gökyüzüne doğrultabilir ve sinyalleri çok daha ayrıntılı olarak inceleyebilirler.
Bununla birlikte, tüm hızlı radyo patlamalarından aynı mekanizmanın sorumlu olup olmadığı belirsizdir.
Yoğunluk, dalga boyu, polarizasyon ve dağılım açısından farklılık gösterebilirler. Bir hızlı radyo patlaması önemli bir ipucu içeriyor. Bu 2020 yılında ilk kez Samanyolu’nun içinden gelen hızlı bir radyo patlaması idi.
Magnetar adı verilen bir tür nötron yıldızına kadar takip edildi. Bu yüksek oranda manyetize edilmiş, ultra yoğun nesnelerin en azından bazı hızlı radyo patlamalarından sorumlu olabileceğini düşündürdü.
Michilli, “CHIME şimdi farklı özelliklere sahip birçok FRB tespit etti. Bulutların içinde çok çalkantılı yaşayan bazılarını gördük, diğerleri ise temiz ortamlardaymış gibi görünüyor. Bu yeni sinyalin özelliklerinden, bu kaynağın etrafında olması gereken bir plazma bulutu olduğunu söyleyebiliriz ve son derece çalkantılı.”
Ne olduğuna gelince, işaretler hala bir tür nötron yıldızına işaret ediyor (üzgünüz, hala uzaylı yok).
Ömrünü tamamlamış ve malzemelerinin çoğunu uzaya fırlatan dev yıldızların çöken çekirdekleri nötron yıldızları olarak bilinir. Çekirdek çökerek, yaklaşık 20 kilometre (12 mil) genişliğinde ve Güneş’in kütlesinin tahmini 2,3 katına kadar olan muazzam yoğun bir nesneye dönüşüyor çünkü artık füzyonun dışa doğru basıncı tarafından desteklenmiyor.
Magnetar olarak bilinen bir nötron yıldızı formu, son derece güçlü bir manyetik alana sahiptir. Manyetik alanın içe ve dışa doğru çekişmesinin bir sonucu olarak magnetarlarda zaman zaman büyük depremler meydana gelir.
Pulsar adı verilen nötron yıldızları, kutuplarından milisaniyeler düzeyindeki hızlarda döndükleri için atıyormuş gibi görünen radyo emisyon ışınları yayar. Michilli ve meslektaşları, FRB 20191221A’daki patlamaları incelediklerinde, pulsar ve magnetar emisyonu ile paylaşılan özellikleri keşfettiler.
Tek sorun şu ki, FRB 20191221A’nın kesin mesafesi bilinmemekle birlikte, patlaması kendi galaksimizdeki magnetar ve pulsarlardan neredeyse bir milyon kat daha parlak olduğu için başka bir galaksiden kaynaklanmış olabilir.
Michilli’ye göre, evrende kesinlikle periyodik sinyaller yayan çok fazla nesne yok. “Bir deniz feneri gibi ışık demeti yayan dönen cisimlere örnek olarak kendi galaksimizde bildiğimiz radyo pulsarları ve magnetarlar verilebilir. Ayrıca, bu yeni sinyalin gelişmiş bir magnetar veya pulsar olabileceğine inanıyoruz.”
FRB 20191221A’nın nereden geldiğini ve buna neyin sebep olabileceğini belirlemek için ekip, esrarengiz kaynaktan daha fazla patlama yakalamayı umuyor. Bu, nihayetinde nötron yıldızlarını anlamamıza yardımcı olabilir.
Michilli, “Bu tespit, daha önce hiç görmediğimiz bu aşırı sinyale neyin neden olabileceği ve bu sinyali Evreni incelemek için nasıl kullanabileceğimiz sorusunu gündeme getiriyor.” Dedi. “Geleceğin teleskopları ayda binlerce FRB keşfetmeyi vaat ediyor ve bu noktada bu periyodik sinyallerin çoğunu bulabiliriz.”
Kaynak: ScienceAlert
