Kuşların dinozorların soyundan geldiğini kesin olarak söyleyebiliriz, ancak paleontologlar bu şaşırtıcı evrimsel olayın nasıl gerçekleştiği konusunda hala şaşkınlar. Şimdi, yaklaşık 120 milyon yıl önce bugünkü Çin topraklarında yaşamış bir kuşa ait tam korunmuş bir iskelet, metamorfoz sürecindeki önemli anlara ışık tutabilir. Bu canlı, daha modern kuş benzeri bir vücudun üzerine tünemiş daha eski, dinozor benzeri bir kafaya sahipti.
Yaşam alanı, işlev ve şekildeki en uç değişikliklerden bazıları dinozordan kuşa geçiş sırasında meydana gelmiş ve sonuçta bugün gördüğümüz temel kuş vücut planı ortaya çıkmıştır.
Bugün bile bu morfolojik değişikliklerden bazıları modern kuşların büyüme şekillerinde fark edilebilmektedir. Bu değişikliklerin tam sırası ve tamamen kuş özelliklerinin gelişmesine yol açan evrimsel baskıların doğası hala tartışılmaktadır.
Yakın zamanda keşfedilen ve Cratonavis zhui olarak bilinen ilgi çekici fosil, çağdaş kuşların gelişimine dair önemli bilgiler sunabilir.
Kuzey Çin’deki kazılar sırasında bilim insanları, dinozor kafatasına sahip bir kuş olan Cratonavis’in vücut izini buldular.
Yaklaşık 120 milyon yıl önce Kretase döneminde oluşan bu tortul tabakalarda, başta Confuciusornis sanctus olmak üzere erken kuşların ve tüylü dinozorların vücut izleri bulunmuştur.
Yüksek çözünürlüklü bilgisayarlı tomografi (BT) taraması, Çin Bilimler Akademisi’nden (CAS) paleontolog Zhou Zhonghe yönetimindeki bilim insanlarının antik kafatasını incelemesinin ilk adımı oldu.
Ekip, kireçlenmiş kemiklerin dijital temsillerini kullanarak kafatasının şeklini ve işlevini kuşun yaşamı sırasında olduğu gibi yeniden oluşturdu.
Bulgular, Cratonavis kafatasının bir kuş gibi şekillenmediğini, aksine Tyrannosaurus rex gibi dinozorlarınkiyle neredeyse aynı olduğunu gösteriyor.
CAS paleontoloğu Zhiheng Li’ye göre, “ilkel kafatası özellikleri, Cratonavis gibi çoğu Kretase kuşunun üst gagalarını beyin gövdesi ve alt çeneye göre bağımsız olarak hareket ettiremediğini göstermektedir ki bu, yaşayan kuşlar arasında yaygın olarak görülen ve muazzam ekolojik çeşitliliklerine katkıda bulunan işlevsel bir yeniliktir.”
Akinetik bir dinozor kafası ile bir kuş iskeletinin dikkat çekici birleşimi, kuşların erken çeşitlenmesinde evrimsel mozaikliğin önemine ilişkin daha önceki araştırmaları desteklemektedir.
Cratonavis, dinozor soy ağacının kuş dalında, modern kuşların birçok özelliğine sahip olan Ornithothoraces ile uzun kuyruklu Archaeopteryx arasında yer almaktadır.
Evrimsel modellere göre, kuşlar evrimleştikçe ilk ayak tarağının uzunluğu azaldı.
Çalışmanın yazarlarına göre, birinci tarak kemiğinin dinozorlardan kuşlara geçiş sırasında doğal seçilime uğradığı ve bu süreçte kısaldığı düşünülüyor. İkinci tarak kemiğinin uzunluğunun dörtte birinden daha az olan ideal boyutuna ulaştığında erken dönemdeki rolleri ortadan kalkmıştır.
Tüylü yırtıcıların dromaeosaurid ailesinin bir üyesi olan Geç Kretase Balaur’u, Cratonavis’teki genişlemiş ayak tarak kemiğinin ayırt edici özelliğine daha çok benzemektedir.
Önceki araştırmalar, Yixianornis ve Apsaravis gibi Kretase kuşlarının genişletilmiş kürek kemiğine sahip olduğunu göstermiştir.
Cratonavis’in çok uzun kürek kemiği, muhtemelen etli göğüs kaslarına bağlanmak için daha geniş bir yüzey sağlayacak bir göğüs kemiğinin yokluğunu telafi ediyordu. Bu soyu tükenmiş türün, uçma davranışı üzerine biyolojik bir çalışmaya yardımcı olması mümkündür.
Paleontolog ve makalenin başyazarlarından biri olan Min Wang, “bu farklılıkların, kuş çeşitlenmesinin erken dönemlerinde uçma davranışında morfolojik deneyleri temsil ettiğini” ve “uzun kürek kemiğinin, bu erken kuşta genel olarak az gelişmiş uçuş aparatını telafi eden humerus geri çekme / döndürme için kasın mekanik avantajını artırabileceğini” açıklıyor.
Yazarlar, Cratonavis’teki skapula ve metatarsalların korunmuş anormal morfolojilerinin, erken kuşların iskelet plastisitesinin boyutunu gösterdiğine işaret ediyor.
Tüm canlıların nasıl küçük ilerleme adımlarını temsil ettiğinin bir işareti olan Cratonavis zhui’nin kendine özgü anatomi karışımı, iki muhteşem hayvan grubu arasında bir köprü görevi görmekten ziyade, tüm tüylere sahip kuşların evriminin çok çeşitli farklı yollardan eşzamanlı olarak gerçekleştiğini göstermektedir.
Kaynak: sciencealert – nature.com/articles/s41559-022-01921-w
