Ana aynası 39 metre olan ve 798 hassas parçadan oluşan Şili’deki Çok Büyük Teleskop’un bu on yıl içinde tamamlanarak dünyanın en büyük teleskopu olması bekleniyor. Bu, dünya çapında önemli bir astronomik çaba olarak değerlendirilyor.
Avrupa Güney Gözlemevi’nin (ESO) Son Derece Büyük Teleskobu (ELT) şu anda Şili’nin Atacama Çölü’nde inşa ediliyor ve tamamlanmaya yaklaşıyor. Teleskobun birincil aynası (M1) için sipariş edilen 949 segmentin son boşluğu Alman SCHOTT şirketi tarafından başarıyla tedarik edildi. M1, 39 metrenin üzerindeki çapıyla bugüne kadar bir teleskop için üretilen en büyük ayna olacak.
Tek bir cam parçasından inşa edilemeyecek kadar büyük olan M1, 1,5 metre çapında ve beş santimetre kalınlığında 798 altıgen segmentten oluşacak. Bu segmentler bir araya gelerek insan gözünün görebileceği ışık miktarının on milyonlarca katını yakalayacak. Teleskop çalışmaya başladıktan sonra segmentlerin bakımını ve yeniden kaplanmasını kolaylaştırmak için fazladan 133 segment daha oluşturuldu. Buna ek olarak ESO 18 yedek segment satın alarak toplam segment sayısını 949’a çıkardı.
SCHOTT, Atacama Çölü’ndeki ELT sahasındaki yüksek sıcaklık aralıkları için özel olarak tasarlanmış düşük genleşmeli bir cam-seramik malzeme olan ZERODUR®’u yarattı. Bu malzeme, daha sonra ayna segmentleri haline gelmek üzere parlatılan malzeme parçaları olan M1 boşluklarını oluşturmak için kullanılıyor. Mainz, Almanya’daki tesislerinde bu şirket ayrıca üç ELT aynası için daha boşluk üretti: M2, M3 ve M4.
“ZERODUR®, ESO’nun SCHOTT’tan sipariş ettiği tek ürün değil,” diyor ESO ELT Optomekanik Başkanı Marc Cayrel. “SCHOTT, her bir üretim aşamasını optimize etmek için ESO ile yakın bir şekilde çalıştı ve sonucun ELT’nin son derece katı spesifikasyonlarını karşılamasını ve sıklıkla aşmasını sağladı. Bu son derece etkili malzemenin 230 tondan fazlası, boşlukların olağanüstü kalitesi korunarak seri olarak üretildi. Sonuç olarak ESO, güvenilir ortağımız SCHOTT’un bilgili personelinin uzmanlığı için minnettardır.
“SCHOTT ELT Proje Lideri Thomas Werner, “Tüm ekibimiz, şirket tarihimizdeki en büyük tek ZERODUR® siparişini sonuçlandırmaktan heyecan duyuyor. Tipik tek parça operasyonumuzun aksine, bu proje için yüzlerce ZERODUR® ayna alt tabakasının seri üretimini etkili bir şekilde tamamlayabildik. Astronominin alacağı yöne katkıda bulunmak her birimiz için bir onurdu.
Dökümden sonra (aşağıdaki videoya bakın), her parça bir dizi adımda birden fazla ülkeyi dolaşıyor. Her bir parça, yüzeyini şekillendirmek için SCHOTT’ta ultra hassas bir şekilde taşlanmadan önce uzun bir soğutma ve ısıl işlem sürecinden geçiyor. Boşluklar daha sonra Fransız Safran Reosc şirketine gönderiliyor ve burada her biri altıgen şeklinde şekillendirilerek optik yüzey boyunca 10 nanometre hassasiyetle parlatılıyor. Bu, aynanın yüzey kusurlarının bir insan saçının genişliğinin binde birinden daha küçük olacağı anlamına geliyor.
Alman-Fransız FAMES konsorsiyumu, her bir segmentin göreceli konumunu izleyen 4500 nanometrik doğrulukta sensör geliştiriyor ve üretimini tamamlıyor. Alman Physik Instrumente şirketi, segmenti nanometrik hassasiyetle konumlandırabilen 2500 aktüatörü tasarlıyor ve üretiyor. Danimarkalı DSV şirketi segmentlerin Şili’ye nakliyesini gerçekleştiriyor. Hollandalı VDL ETG Projects BV şirketi segment desteklerini üretiyor.
Her bir M1 segmenti, ESO’nun Atacama Çölü’ndeki Paranal Gözlemevi’nde bulunan ELT Teknik Tesisi’ne ulaşması için inşa edilip cilalandıktan sonra okyanus ötesine gönderiliyor. Şimdiye kadar 70’ten fazla M1 parçası 10.000 kilometrelik bu yolculuğu gerçekleştirdi. Her bir parçaya, ELT şantiyesine sadece kısa bir mesafede bulunan Paranal’da gümüş kaplama yapılarak yansıtıcı hale getiriliyor. Bunu takiben, teleskobun ana yapısı onu almaya hazırlanana kadar güvenli bir şekilde korunacak.
Gökyüzündeki en büyük göz, bu on yılın sonunda faaliyete geçtiğinde ESO’nun ELT’si olacak. Daha önce düşünülemeyen keşifler üretecek ve günümüzün en büyük astronomik problemlerini ele alacak.
Kaynak: scitechdaily.com
