Şu anda gezegenlerin yaşanabilirliği konusunda elimizdeki tek model Dünya’dır. Büyük, açık galaksideki diğer gezegenlerde yaşam olabilir, ancak sadece bizimkinde ortaya çıktığından emin olabiliriz.
Sorun şu ki, şu ana kadar keşfettiğimiz hiçbir şey boyut, bileşim, gezegen sistemi içindeki konumu ve yıldızına yakınlığı açısından tam olarak bizim gezegenimize benzemiyor – bildiğimiz yaşam için elverişli sıcaklıklar için ideal “Goldilocks” mesafesi.
Aslında, Dünya’nın Güneş’e olan uzaklığıyla karşılaştırıldığında, şu ana kadar keşfettiğimiz 5.300 gezegenin çoğu ev sahibi yıldızlarına önemli ölçüde daha yakın. Sadece cızırdamakla kalmıyorlar, aynı zamanda yakınlıklarının bir sonucu olarak gelgitsel olarak da kilitlenmiş durumdalar. Bu, bir tarafın yıldıza dönükken sonsuz güneş ışığı altında sürekli piştiğini, diğer tarafın ise sürekli karanlıkta donarken her zaman uzağa dönük olduğunu gösterir.
Yakın zamanda yayımlanan bir makaleye göre, yakın yörüngede dönen çift kişilikli ötegezegenlerde terminatör olarak bilinen, gece ve gündüzün buluştuğu ince bükülme bölgesi yaşanabilir olabilir.
Irvine’deki Kaliforniya Üniversitesi’nden jeofizikçi Ana Lobo, sıvı suya sahip olmak için ideal aralıkta bir gezegen istediğinize inanıyor.
“Bu gezegende gündüz tarafı aşırı sıcak ve yaşanmaz olabilirken, gece tarafı buz gibi soğuk ve belki de buzla kaplı olabilir. Gece tarafında büyük buzullar olabilir.”
Teknolojimizin mevcut durumu Dünya benzeri ötegezegen arayışımızı önemli ölçüde engellemektedir. Yıldızlarının etrafında 100 günden daha az bir sürede dönerek oldukça sıkı bir şekilde dönen gezegenleri bulmak, en etkili stratejilerimizin üstün olduğu yerdir.
Yalnızca Güneş’e benzer yıldızları dikkate alsaydık, bu durum olası yaşanabilirlik açısından sorunlu olabilirdi. Ancak galaksideki yıldızların büyük çoğunluğu kırmızı cücelerdir ve bunlar bizim yıldızımızdan daha küçük, daha sönük ve çok daha soğuktur.
Bu, yaşanabilir bölgeyi çok daha yakına getirir, ancak aynı zamanda gelgit kilitlenmesi sorununu da yaratır. İki cisim kütleçekimsel olarak etkileşime girdiğinde, küçük cismin dönüşü yörünge periyoduna “kilitlenir” ve bir tarafın her zaman daha büyük cisme bakmasına neden olur. Yıldızın çekim gücü ötegezegeni öyle bir gerer ki, bu çarpıklık bir fren etkisi yaratır, bu durum özellikle yakın yörüngeli ötegezegenlerde görülür. Dünya ve Ay’ın her ikisi de bunu sergiler.
“Göz küresi gezegenleri” olarak da adlandırılan ötegezegenlerin hem gündüz hem de gece tarafları sert iklimlere sahiptir ve bu iklimler pek de dost canlısı olmayabilir. Lobo ve meslektaşları, bu tür dünyaların yaşanabilir olma ihtimalinin olup olmadığını incelemek için genellikle Dünya için kullanılan özelleştirilmiş iklim modelleme yazılımını kullandılar.
Dünya’daki yaşam suya bağlı olduğundan, dış gezegenlerin potansiyel yaşanabilirliğine ilişkin önceki araştırmalar, su bakımından zengin dünyalara çok daha fazla önem vermiştir. Ekibin amacı, dünya dışı yaşamın kanıtlarını aramamız gereken evreni genişletmekti.
Lobo’ya göre, geniş okyanuslara sahip olmamalarına rağmen, bazı su sınırlı gezegenler hala göller veya diğer küçük sıvı su kütleleri içerebilir ve bu koşullar gerçekten oldukça umut verici olabilir.
Bununla birlikte, ekibin araştırması, ilave suyun muhtemelen oküler gezegenleri daha az yaşanabilir hale getireceğini öne sürdü. Yıldızla etkileşim, atmosferi tüm yerküreyi kaplayabilecek buharla dolduracak ve böyle bir dünyanın gündüz tarafında sıvı denizler varsa boğucu sera etkileri üretecektir.
Ancak dış gezegende çok fazla kara parçası varsa, sonlandırıcı daha yaşanabilir hale gelir. Orada, sıcaklık donma noktasının ötesine yükseldikçe, gece tarafındaki buzullardan gelen buz eriyebilir ve terminatörü dış gezegeni çevreleyen yaşanabilir bir halkaya dönüştürebilir.
Bu, 2013 yılında Astrobiyoloji dergisinde yayınlanan araştırma ile tutarlıdır. Toplu olarak, güneş dışı dünyalarda yaşamın var olma olasılığına ilişkin gelecekteki araştırmaları yürütürken dış gezegenleri dikkate almamızın faydalı olabileceğini öne sürüyorlar.
Lobo’ya göre, “yakın gelecekte bu egzotik iklim durumlarını araştırarak yaşanabilir bir gezegeni keşfetme ve doğru bir şekilde tanımlama şansımızı artırabiliriz.
Kaynak: sciencealert
