Dünya’nın en büyük ve en güçlü yer tabanlı güneş teleskobu olan Daniel K. Inouye Güneş Teleskobu tarafından çekilen son görüntüler, Güneşimizin muhteşem gücünü sergilemeye devam ediyor. Inouye’nin ilk nesil araçlarından biri olan Görünür Geniş Bant Görüntüleyici ile çekilen bu fotoğraflar, Güneşimizi inanılmaz yakın detaylarıyla göstermektedir.
Ulusal Güneş Gözlemevi Kıdemli Bilim İnsanı Dr. Alexandra Tritschler, Universe Today’e yaptığı açıklamada, “Bu görüntüler Inouye Güneş Teleskobu’nda devam etmekte olan heyecan verici biliminbir önizlemesidir” dedi. “Bu görüntüler, ilk döngüden elde edilen verilerin küçük bir kısmı. Bunlar, Inouye Güneş Teleskobu’nun ilk ışık görüntülerini yayınladığı 2020’de hiçbiri mevcut olmayan çok sayıda ve çok daha geniş bilim hedeflerini ve artık görüntülerle birlikte gelen çok daha güçlüspektroskopi ve spektropolarimetre verilerini örneklendiriyor.”
Inouye’nin görüntülerindeki güneş özelliklerinden biri de Güneş fotosferindeki güneş lekeleridir. Bunlar, Güneş’in “yüzeyindeki” karanlık lekelerdir ve genellikle Dünya’nın büyüklüğüne eşit veya daha küçüktür. Bununla birlikte karanlık görünümleri yanıltıcı olabilir. Çünkü bu lekeler, güneş patlamalarından ve bir tür uzay havası olan güneş fırtınalarını üreten koronal kütle atımlarından sorumludur.
Inouye görüntülerinin diğer özellikleri arasında Güneş’in fotosferinde yer alan granüller veya “kabarcıklar” olarak bilinen konveksyion hücreleri bulunmaktadır. Bu hücreler, yukarı ve aşağı doğru akan plazmadan oluşur. Görüntülerdeki son özellik ise Güneş’in kromosferinde yer alan ve Güneş’in içindeki manyetik alan etkileşimlerinden üretilen fibrillerdir.
Inouye, yukarıda bahsedilen uzay havasından sorumlu canlı davranışını daha iyi anlamak için Güneş’in devasa manyetik alanını incelemeyi amaçlamaktadır. Bu hava, Güneş’ten yayılan ve Dünya’nın kendi manyetik alanıyla etkileşime giren yüklü parçacıklardan sorumludur ve parçacıkların Dünya’nın kuzey ve güney kutuplarına doğru hareketini sağlar. Böylece kutup bölgeleri ve Uluslararası Uzay İstasyonu’nda gözlemlenebilen auroralar meydana gelir.
Ancak uzay havasının Dünya’daki yer istasyonları, yörüngedeki uydular ve hatta bir astronotun uzaydayken sağlığı üzerinde ciddi etkileri olabilir. 1859’da büyük bir güneş fırtınasının elektrik arklarına ve hatta yeni icat edilen telgraf sistemine zarar vermesinden sonra meydana gelen Carrington olayı, en önemli uzay hava olaylarından biridir.
Dr. Tritschler Universe Today’e yaptığı açıklamada, “Güneş’in en dış atmosfer tabakasında yaşıyoruz ve bu nedenle Güneş, güneş sistemimizdeki en etkili gök cismi” diyor. “Örneğin, karmaşık güneş lekeleri veya güneş lekesi grupları, güneş fırtınaları yaratan patlamalar ve koronal kütle atımları gibi patlayıcı olayların kaynağı olabilir. Bu enerjik ve patlayıcı olaylar Güneş’in en dış atmosfer tabakası olan heliosferi etkileyerek Dünya’yı ve kritik altyapımızı (örneğin iletişim ağları, elektrik şebekeleri, uydular, uzaydaki astronotlar vb.) etkileme potansiyeline sahiptir.”
Inouye, Hawaii’deki Maui adasında yer alır. Yaklaşık 3.000 metre yükseklik ve 4 metre çapa sahip bir bir güneş teleskobudur. 2010 senesinde inşaatının temelleri atılarak ilk güneş görüntülerini 2019’da yakalamıştır. Her biri yaklaşık 11 yıl süren dört güneş döngüsü boyunca bilimsel faaliyetler yürütmeye devam etmek için tasarlandı. Yani 2060’lara kadar çalışması planlanıyor.
Dr. Tritschler, Universe Today’e “Inouye Güneş Teleskobu’nun spektroskopi ve spektropolarimetri verilerini daha önce görülmemiş ayrıntıda yakalama konusundaki benzersiz yeteneği, güneş bilimcilerin Güneş’in manyetik alanını ve güneş fırtınalarının arkasındaki etkenleri daha iyi anlamalarına yardımcı olacak” dedi. “2020’de ilk ışık görüntülerinin yayınlanmasından bu yana çok şey oldu. Teleskop faaliyete geçme aşamasına geçti ve artık bilim camiasının rehberliğinde düzenli olarak Güneş’i gözlemliyor.”
Referans: universetoday.com/161859/new-detailed-images-of-the-sun-from-the-worlds-mostpowerful-ground-based-solar-telescope
Derleyen: Esra Taşçı
