Kendine özgü ama kusursuz bir koku baharın gelişini müjdeliyor. Hafif kır benzeri bir niteliğe sahip olsa da, yağmurlu günleri veya bahçe öğleden sonralarını düşündüren başka bir unsur daha vardır.
İşin püf noktası? Geosmin adı verilen toprak bazlı madde, bu tür şaşırtıcı koku deneyimlerinin kaynağıdır. Aslında bu kimyasal bileşen burnumuza o kadar iyi uyum sağlamıştır ki, insanlar onu köpekbalıklarının kanı ayırt edebildiğinden daha iyi ayırt edebilmektedir.
İsveç Tarım Bilimleri Üniversitesi, John Innes Merkezi ve Lund Üniversitesi’nden araştırmacılar ilk kez bu ayırt edici kokunun kalıcılığının nedenini keşfettiler: altı bacaklı bir solucan olan yay kuyruk ile toprakta sıklıkla bulunan bir bakteri türü olan streptomyces arasındaki simbiyotik ilişki.
Nature Microbiology dergisinin 2020 sayısında yayımlanan makalelerinde bilim insanları, “saha deneylerinde, yay kuyrukların Streptomyces kolonilerinin yaydığı kokulardan etkilendiğini” belirtiyor.
Öte yandan Streptomyces, antibiyotiklerden kimyasal silahlara kadar her şeyde kullanılan organik moleküller yaratıyor. Ayrıca, kolayca buhar veya gaza dönüştürülebilen geosmin ve diğer uçucu organik bileşikleri (VOC’ler) oluşturur.
Çalışmanın yazarlarından Mark Buttner’a göre, “[Streptomyces’in] geosmin üretmesi, bunun bakterilere seçici bir avantaj sağladığını düşündürüyor, aksi takdirde bunu yapmazlardı.” Bir şeyle iletişim kurduklarını tahmin ettik ve Streptomyces sporlarının yayılmasına yardımcı olabilecek bir hayvan veya böceğin en olası aday olduğu görülüyor.
İsveç’teki araştırmacılar bu teoriyi test etmek için biri Streptomyces ile diğeri kontrol materyalleri ile yemlenmiş iki tuzak seti kurdu. Yay kuyruklar ilk bakışta Streptomyces yemine çekildi, ancak araştırmacılar daha fazla araştırma yapmak istedi.
Daha sonra yay kuyruklar, geosmin kokusunu takip edip etmediklerini görmek amacıyla sürü davranışını önlemek için tek tek bir Y tüpünün içine yerleştirildi. Üçüncü bir deney setinde ekip, yay kuyrukların antenlerine küçük elektrotlar yerleştirdi ve çeşitli kimyasallara nasıl tepki verdiklerini izledi.
Yay Kuyruk Böceklerinin Rolü
Laboratuvar her seferinde aynı şeyi keşfetti: geosmin ve Streptomyces tarafından üretilen 2-methylisoborneol adlı başka bir madde yay kuyrukları çekiyor.
- Tam olarak tespit edilmesi zor olsa da, toprakta sıklıkla bulunan organik bir molekül olan geosmin, baharın kendine özgü kokusu için kesin bir kaynaktır.
- İngiltere ve İsveç’teki bilim insanları, toprak bakterisi Streptomyces ile yay kuyrukları olarak bilinen altı ayaklı canlılar arasındaki simbiyotik bağ sayesinde, bahar kokusunun çağlar boyunca sürmesinin nedenini buldu.
- Araştırmacıların bulguları Nisan 2020’de Nature Microbiology dergisinde yayımlandı.
Streptomyces’in meyve sineklerini ve nematodları sıklıkla öldürmesine rağmen, geosmin ve 2-MIB’nin yay kuyrukları bakteriye doğru yönlendiren kimyasal sinyaller olarak işlev gördüğü ve böylece onu bir besin kaynağı olarak kullanabildikleri ortaya çıktı. Yaklaşık 500 milyon yıl önce böceklerden ayrılan yay kuyruklar, Streptomyces tarafından üretilen antibiyotikleri detoksifiye eden çeşitli enzimler içerir.
Yay kuyruklar, vücutlarına yapışabilen ve sonunda düşebilen veya dışkı yoluyla yayılabilen sporlarını dağıtarak Streptomyces’e besin kaynağı karşılığında yardımcı olurlar.
Buttner’a göre bu durum “kuşların bitkilerin meyvelerini yemesine benziyor.” “Yiyecek alıyorlar ama aynı zamanda tohumları da paylaşıyorlar ki bu da bitkiler için iyi bir şey.” Bilim insanlarına göre Streptomyces’in bir zamanlar rüzgar ve su ile dağıldığı varsayılıyordu.
Bu, zamanın testine dayanmış 450 milyon yıllık bir ortak yaşam örneğidir. Bu nedenle, bir sonraki bahar yağmurundan sonra solucanlar toprağı kazdığında ve burun delikleriniz o güçlü toprak aromasını algıladığında, eski danslarını sürdürdükleri için bahar kuyruklarına ve Streptomyces’e teşekkür edebilirsiniz.
Kaynak: popularmechanics
