Biten bir ilişki sonrasında, belirli bir sokak köşesinden geçene, her ikinizin de tanıdığı bir arkadaşınıza rastlayana veya radyoda çalan belirli bir aşk şarkısını duyana kadar her şey yolundaymış gibi hissedebilirsiniz. Ondan kurtulma çabalarınıza rağmen, her şey o kişiyle olan ilişkinizi hatırlatır. Jim Carrey’nin “Eternal Sunshine of the Spotless Mind” filmindeki karakterinin yaptığı gibi, hafızanızı tamamen silmeden istenmeyen fikirleri ortadan kaldırmak mümkün mü?
Hızlıca yanıtı verelim : Belki. Ancak uzun vadede bunu yapmanın akıllıca olup olmadığını söylemek daha zordur.
Klinik psikolog ve Wellness Path Therapy’nin yaratıcısı Joshua Magee’ye göre, ruhsal bozukluklarda istenmeyen fikirleri, resimleri ve arzuları araştıran insanların düşünceleri incelenmiştir. Sonuçta beklenildiğinden farklı olarak çoğu insanın hayal ettiğinden çok daha az kontrol altında sonucu bulgular olarak kayıt altına altına alınmıştır.
Minnesota Üniversitesi’nde emeritus psikoloji profesörü olan Eric Klinger tarafından 1996 yılında yapılan ve Cognitive interference dergisinde yayınlanan çalışmaya katılanlar: Theories, Methods, and Findings başlığı ile yayınlayan Minnesota Üniversitesi’nden psikoloji emektar profesörü Eric Klinger’in 1996 yılında yaptığı ünlü bir çalışmaya katılanlarlardan tek bir gün boyunca tüm düşüncelerinin kaydını tutmalarını istendi. İnsanlar ortalama olarak 4.000’den fazla farklı düşünce bildirdiler. Üstelik bu düşünceler kısaydı, her biri ortalama beş saniyeden fazla sürmüyordu.
Magee’ye göre birçoğumuz düşüncelerin sürekli inişli çıkışlı olduğunun farkında değiliz. Bu fikirlerin üçte biri 1996’da yapılan ankette tamamen aniden ortaya çıkmıştır. Magee, rahatsız edici düşüncelere sahip olmanın yaygın olduğunu belirtti. Klinger ve meslektaşları tarafından 1987 yılında yapılan bir çalışmada insanlar düşüncelerinin %22’sinin tuhaf, uygunsuz ya da yanlış olduğunu düşünmüşlerdir. Örneğin, yemek pişirirken parmağınızı kestiğinizi ya da bebeğinizi beşiğine yatırırken düşürdüğünüzü hayal edebilirsiniz.
Bazı durumlarda bu istenmeyen düşünceleri bastırmak mantıklıdır. Örneğin, bir sınav ya da iş görüşmesi sırasında aklınızın başarısızlığa kaymasına izin vermek istemezsiniz. Muhtemelen uçarken uçağın çarpışacağını düşünmek istemezsiniz. Magee’ye göre, kanıtlara göre bu fikirleri bastırmak da mümkün.
PLOS Computational Biology dergisinde yayınlanan 2022 tarihli bir çalışmada, İsrailli bir araştırma ekibi 80 ücretli katılımcıya çeşitli terimler içeren bir dizi slayt sundu. Her bir isim slaytlarda beş kez yer aldı. Katılımcılar slaytlara bakarken her bir isimle ilişkilendirdikleri bir kelimeyi yazdılar, örneğin “araç” terimine karşılık olarak “yol” gibi. Bir grup araştırmacılar tarafından tekrarladıkları kelimeler için telafi edilmeyecekleri konusunda bilgilendirildi. İstenilen sayıda isim farklı bir grup tarafından tekrarlanabildi.
Araştırmacılar, bu tekniği kullanarak bir kişinin radyoda o aşk şarkısını duyduğunda ve acilen eski erkek arkadaşından başka birini düşünmeye çalıştığında neler olduğunu simüle etmeyi amaçladılar.
Bulgular, katılımcıların her bir ismi ikinci kez gördüklerinde, örneğin “yol” yerine “lastik” gibi, yeni bir çağrışım yapmalarının kontrol grubundan daha uzun sürdüğünü göstermiştir; bu da ilk cevaplarının değiştirme yapmadan önce akıllarına geldiğini göstermektedir. İlk olarak tetikleyici kelimeyle “yüksek düzeyde bağlantılı” olarak sıraladıkları kelimeler için yanıtlarının gelmesi daha uzun sürdü.
Katılımcıların tepki süreleri aynı slaytı her gördüklerinde artmış, bu da işaret kelimesi ile kaçınmaya çalıştıkları kavram arasındaki ilk ilişkinin azaldığını göstermiştir.
Çalışmanın yazarı ve Kudüs İbrani Üniversitesi’nden psikolog Isaac Fradkin’e göre, “İnsanların olumsuz fikirlerden tamamen kaçabildiğine dair bir kanıt bulamadık.” Halen Max Planck University College London Hesaplamalı Psikiyatri ve Yaşlanma Araştırmaları Merkezi’nde araştırmacı olarak görev yapan Fradkin, bununla birlikte verilerin, pratik yapmanın insanların belirli bir kavramdan kaçınmada daha iyi olmalarına yardımcı olabileceğini gösterdiğini belirtti.
Medical News Today’e göre, rastgele kelimelerden oluşan bir slayt gösterisinin, insanların duygu dolu fikirleri nasıl gömdüklerini ortaya çıkarmak için etkili bir teknik olduğu konusunda herkes hemfikir değil. Ayrıca, bazı çalışmalar düşünceleri bastırmanın zararlı olabileceğini göstermektedir. Magee’ye göre, bir fikri bastırdığımızda beynimizle iletişim kurmuş oluyoruz. Bu da kavramın korkulacak bir şeymiş gibi görünmesine neden olur. Özünde, bu düşünceleri düzenlemeye çalışarak, onların gücünü artırıyoruz. Perspectives on Psychological Science dergisinde yayınlanan düşünce bastırma üzerine 31 makalenin 2020 analizinin sonucu, düşünce bastırmanın etkili olduğu, ancak yalnızca geçici olduğu yönündeydi. Düşünce bastırma egzersizleri katılımcılar için genellikle başarılı olmuştur, ancak görev bittiğinde, engellenen düşünce daha sık yeniden ortaya çıkma eğilimi göstermiştir.
Fradkin, sonuçta bu istenmeyen düşüncelere karşı düşünceli bir tutum benimsemenin ve onları engellemeye çalışmak yerine geçmelerini beklemenin daha mantıklı olabileceğini söyledi. Ne de olsa her gün kafamızdan yüzlerce başka düşünce geçiyor. Bu düşüncelere çok sıkı tutunmak ya da onlarla savaşmaya çalışmak zorunda değiliz; sadece orada olmalarına izin verebiliriz.
Kaynak: livescience
