Bir asteroit kuşağını andıran toz ve enkaz içeren Fomalhaut diski, karmaşık ve aktif bir gezegen sisteminin kanıtıdır. Gece gökyüzünün en parlak yıldızlarından biri olan Fomalhaut, Dünya’dan 25 ışık yılı uzaklıkta ve Güneş’ten 16 kat daha parlak. Dahası, yalnızca birkaç yüz milyon yaşındadır. Yıldız, en dikkat çekici özelliği olan geniş bir toz ve döküntü diskiyle çevrilidir.
Bu disk 1983 yılında NASA’nın Kızılötesi Astronomi Uydusu tarafından, görünür ışıkta ise 2004 yılında Hubble Uzay Teleskobu tarafından keşfedilmiştir. Kendi güneş sistemimizdeki asteroit kuşağı ve Kuiper kuşağı ile karşılaştırılabilir.
Genç yıldızların etrafında bu tür disklerin bulunması şaşırtıcı değildir. Dönen bir gaz bulutu bir eşik boyutuna, kütleye veya yoğunluğa ulaştığında kendi yerçekimi altında çöktüğünde oluşurlar.
Yıldızlar oluşurken açısal momentum korunumunun yan ürünleridir. Çökmekte olan bir bulut olan güneş bulutsusu yoğunlaştıkça düzleşerek bir disk halini alır. Başlangıçta, gaz bulutundan miras kalan katı maddeler küçüktür – muhtemelen sadece birkaç mikron boyutundadır. Ancak birkaç milyon yıl sonra, toz ve kayalık maddelerden gezegenler oluşur.
Büyük ölçüde yıldızın parlak çevresi yıldızın büyük parlaklığı tarafından aydınlatıldığı için Hubble Fomalhaut’un en dış kuşağının net özelliklerini yakalayabildi. Ancak diskin iç yapısı teleskop tarafından tamamen gözden kaçırıldı.
James Webb Uzay Teleskobu’nun (JWST) Orta-Kızılötesi Enstrümanı şimdi András Gáspár (Arizona Üniversitesi) ve meslektaşları tarafından bu iç detayları doldurmak için kullanıldı. Görülen tozlu oluşumlar, daha önce de gösterildiği gibi, kendi güneş sistemimizdeki asteroit kuşaklarından önemli ölçüde daha karmaşıktır. Özellikle, 25,5 m IR dalga boyunda, yıldızdan 23 milyar kilometre uzakta olan ve boşluklarla ayrılan iç içe geçmiş üç toz kuşağını çözdü. Bu Dünya’ya Güneş’ten 150 kat daha uzaktır.
Kaynak: physicstoday
