Evrendeki en güçlü nesneler olan kuasarlar, 60 yıldır gökbilimciler için bir gizemdi. Evrendeki en parlak, en güçlü cisimler olan kuasarları ateşleyen şeyin galaksilerin birleşmesi olduğunu öğrenen bilim insanları en büyük bilmecelerinden birini çözmüş oldu.
İlk kez 60 yıl önce tanımlanan kuasarlar, güneş sistemimiz büyüklüğünde bir alana yoğunlaşmış bir trilyon yıldızın parlaklığına sahiptir. İlk fark edildiklerinden bu yana, bu kadar yoğun bir aktiviteye neyin neden olabileceği bir sır olarak kaldı. Sheffield ve Hertfordshire Üniversitelerindeki uzmanlar tarafından yürütülen yeni araştırmaya göre, bunun galaksilerin birbirleriyle çarpışmasının bir sonucu olduğu keşfedildi.
Araştırmacılar, kuasar barındıran galaksilerin dış bölgelerindeki deforme olmuş desenleri fark ettikten sonra çarpışmaları bulmak için La Palma’daki Isaac Newton Teleskobu’nun derin görüntüleme çalışmalarını kullandılar.
Süper kütleli kara delikler çoğu galaksinin merkezinde bulunur. Ayrıca önemli miktarda gaz içerirler, ancak çoğunlukla bu gaz galaksi merkezlerinden uzakta yörüngede dolanır ve bu nedenle kara deliklerin menzili dışındadır. Galaksinin kalbindeki kara delik, galaksiler arasındaki çarpışmalarla gazın içine çekilir; gaz kara deliğin içine çekilmeden hemen önce, radyasyon şeklinde muazzam miktarda enerji açığa çıkarır ve kuasara kendine özgü parlaklığını verir.
Bir kuasarın ortaya çıkışının tüm galaksiler üzerinde ciddi etkileri olabilir; galaksinin kalan gazını dışarı atarak milyarlarca yıl boyunca yeni yıldızlar üretmesini engelleyebilir.
İlk kez bu büyüklükte bir kuasar örneği bu hassasiyet düzeyinde gözlemlendi. Araştırmacılar, 48 kuasarın ve ev sahibi galaksilerinin görüntülerini 100’den fazla kuasar olmayan galaksinin görüntüleriyle karşılaştırarak, kuasarlara ev sahipliği yapan galaksilerin diğer galaksilerle etkileşime girme veya çarpışma olasılığının yaklaşık üç kat daha fazla olduğu sonucuna vardılar.
Çalışma sayesinde bu güçlü şeylerin nasıl başlatıldığı ve beslendiği konusunda artık çok daha iyi bir bilgiye sahibiz.
Sheffield Üniversitesi Fizik ve Astronomi Bölümü’nden Profesör Clive Tadhunter, “Kuasarlar evrendeki en uç fenomenlerden biridir ve gördüklerimizin, yaklaşık beş milyar yıl sonra Andromeda galaksisiyle çarpıştığında kendi Samanyolu galaksimizin geleceğini temsil etmesi muhtemeldir” dedi.
Neyse ki Dünya uzunca bir süre bu kıyamet olaylarından birine maruz kalmayacak. “Bu olayları gözlemlemek ve nihayet neden meydana geldiklerini anlamak heyecan verici.”
Kuasarlar gökbilimciler için önemlidir, çünkü parlaklıkları nedeniyle uzak mesafelerde parlarlar ve evrenin ilk dönemlerine işaret eden fenerler olarak hizmet ederler.
Hertfordshire Üniversitesi’nde Doktora Sonrası Araştırma Görevlisi olan Dr. Jonny Pierce, “Bu, dünyanın dört bir yanındaki bilim insanlarının hakkında daha fazla bilgi edinmek istedikleri bir alan” diyor. “NASA’nın James Webb Uzay Teleskobu, evrendeki en eski galaksileri incelemek amacıyla tasarlandı ve Webb, yaklaşık 13 milyar yıl önce yayılan en uzak kuasarlardan bile gelen ışığı tespit edebiliyor. Evrenin geçmişini ve hatta belki de Samanyolu’nun geleceğini anlamamız büyük ölçüde kuasarlara bağlıdır.
Kaynak: phys.org/news
