- Ne: Sally Ride, Uzay Mekiği Challenger ile Dünya yörüngesine çıkan ilk Amerikalı kadın astronot oldu.
- Ne zaman: Uçuş 18 Haziran 1983 tarihinde gerçekleşti. Ride 1978’de astronot adayı seçildi, 1979’da görev uzmanı eğitimini tamamladı.
- Nasıl: 8 bin başvuru arasından seçilen 35 kişilik gruba dahil oldu ve altı kadından biri olarak astronot birliklerine katıldı.
Bir Gazete İlanıyla Başlayan Uzay Kariyeri
ABD’li astronot Sally Ride 26 Mayıs 1951 de doğdu ve 18 Haziran 1983’te Uzay Mekiği Challenger ile Dünya yörüngesine çıkarak bu başarıya ulaşan ilk Amerikalı kadın oldu. Ride, astronot programına bir gazetede gördüğü ilan üzerine başvurdu.
O yıl programa başvuran 8 bin aday arasından altısı kadın olmak üzere 35 kişi seçildi. Ride, 1978 yılında astronot birliklerine (astronot korpsu) kabul edildi ve 1979’da görev uzmanı (Mission Specialist) eğitimini tamamladı.
İki Challenger Uçuşu ve Kazan Araştırması
Ride, fizik doktorasına (Ph.D.) sahip bir bilim insanıydı. Challenger ile biri 1984’te olmak üzere iki uzay uçuşu gerçekleştirdi. Ride’dan önce uzaya yalnızca iki kadın gitmişti: Valentina Tereshkova (1963) ve Svetlana Savitskaya (1982). Her iki astronot da eski Sovyetler Birliği’ndendi.
Dr. Sally Ride, 1986 yılında Challenger’ın patlamasını araştırmak üzere seçilen ekibin bir üyesi olarak görev yaptı. Sally Ride, 26 Mayıs 1951’de doğdu ve 23 Temmuz 2012’de 61 yaşında hayatını kaybetti.
Challenger Fırlatılıştan 73 Saniye Sonra Parçalandı
28 Ocak 1986’da, STS-51-L görevi kapsamında fırlatılan Uzay Mekiği Challenger, yerel saatle 11:39:13’te (16:39:13 UTC) kalkıştan 73 saniye sonra parçalandı. Araç, Florida’daki Cape Canaveral kıyıları açıklarında, Atlas Okyanusu üzerinde yaklaşık 14 kilometre (46.000 feet) yükseklikte dağıldı. Bu olay, Amerikan uzay aracıyla uçuş sırasında meydana gelen ilk ölümcül kaza oldu.
Görev, mekik için 10’uncu, NASA’nın Uzay Mekiği programının ise 25’inci uçuşuydu. Mürettebatın yörüngede ticari bir iletişim uydusu yerleştirmesi ve Halley Kuyruklu Yıldızı’nı incelemesi planlanıyordu. Ayrıca Öğretmen Uzay Projesi (Teacher in Space Project) kapsamında fen öğretmeni Christa McAuliffe de görevdeydi.
Kazanın Nedeni: Soğuk Havada Sertleşen O-ringler
Kazanın nedeni, sağ katı roket güçlendiricisindeki (Solid Rocket Booster – SRB) bir eklem noktasında bulunan birincil ve ikincil O-ring contalarının arızalanmasıydı. Fırlatma sabahındaki rekor düşük sıcaklıklar, lastik O-ringlerin sertleşmesine ve eklem noktalarını sızdırmaz hale getirme yeteneklerinin azalmasına yol açtı.
Kalkıştan kısa süre sonra contalar delindi. SRB içindeki sıcak basınçlı gaz, eklemden sızarak mekiği dış yakıt tankına (External Tank – ET) bağlayan arka bağlantı braketini ve ardından tankın kendisini yaktı. Dış yakıt tankının iç yapılarının çökmesi ve SRB’nin dönüşü, Mach 1,92 hızla ilerleyen mekiğin aerodinamik kuvvetler tarafından parçalanmasına neden oldu.
Challenger Mürettebatın Akıbeti ve Kurtarma Çalışmaları
Mürettebat bölmesi ve mekikten birçok parça, üç aylık bir arama ve kurtarma operasyonunun ardından okyanus tabanından çıkarıldı. Mürettebatın ölüm anı kesin olarak bilinmemekle birlikte, birkaç mürettebat üyesinin aracın ilk parçalanmasından sağ kurtulduğu düşünülmektedir. Mekikte kaçış sistemi bulunmuyordu ve mürettebat bölmesinin terminal hızla okyanus yüzeyine çarpması hayatta kalınamayacak kadar şiddetliydi.
Kaza, Uzay Mekiği programında 32 aylık bir duraklamaya yol açtı. Başkan Ronald Reagan, kazayı araştırmak üzere Rogers Komisyonu’nu kurdu. Komisyon, NASA’nın kazaya katkıda bulunan örgütsel kültürünü ve karar alma süreçlerini eleştirdi.
Sally Ride ve Soruşturma Süreci
Fizik doktorasına sahip astronot Sally Ride, 1986 yılında Challenger’ın patlamasını araştırmak üzere seçilen ekibin bir üyesi olarak görev yaptı. Ride, 1978’de astronot birliklerine kabul edilmiş ve 1983’te Uzay Mekiği Challenger ile yörüngeye çıkan ilk Amerikalı kadın olmuştu. 1977’den beri test verileri, SRB’lerin O-ringlerinde potansiyel olarak felakete yol açabilecek bir kusur olduğunu göstermişti, ancak ne NASA ne de SRB üreticisi Morton Thiokol bu bilinen hatayı ele almıştı.
NASA yöneticileri ayrıca mühendislerin düşük sıcaklıklarda fırlatmanın tehlikelerine ilişkin uyarılarını dikkate almadı ve bu teknik endişeleri üstlerine bildirmedi.
Kazanın Sonuçları ve Columbia Faciası
Kaza sonucunda NASA, Güvenlik, Güvenilirlik ve Kalite Güvence Ofisi’ni kurdu ve ticari uyduların insanlı mekik yerine harcanabilir fırlatma araçlarıyla konuşlandırılmasını sağladı. Challenger’ın yerine geçecek yeni bir Uzay Mekiği olan Endeavour’un inşası 1987’de onaylandı ve yeni mekik ilk kez 1992’de uçtu. Sonraki görevler, yeniden tasarlanmış SRB’lerle gerçekleştirildi ve mürettebat, yükseliş ile yeniden giriş sırasında basınçlı elbiseler giydi.
Şubat 2003’te Uzay Mekiği Columbia, yeniden giriş sırasında parçalandı. Columbia Kazası Araştırma Kurulu (Columbia Accident Investigation Board), NASA’nın Challenger kazasından ders çıkaramadığı ve bunun ikinci felakete yol açtığı sonucuna vardı.
Yazar: Fizikhaber Editör Ekibi – Hasan Ongan
Kaynaklar: Kullanıcı tarafından sağlanan metinler (Sally Ride biyografisi ve Challenger kazası metni)
İlgili Diğer Haberler
- Ayrıca bakınız: Sally Ride: Uzaya Çıkan İlk Amerikalı Kadın
- Ayrıca bakınız: Columbia Kazası: İkinci Mekik Faciası
