Arkeologlar 1970’lerin sonunda İsrail’in kuzeyinde şaşırtıcı bir keşif yaptılar. Ailelerin sevdiklerini evlerinin altına gömdüğü 12.000 yıllık bir kasabada bir kadın ve küçük bir köpeğin kalıntılarını keşfettiler. Kadının eli yavru köpeğin göğsünde duruyordu. Bu keşif, hayvanlar alemindeki tartışmasız en güçlü duygusal bağ olan insanlar ve köpek dostları arasındaki ilişkinin ilk örneklerinden bazılarını temsil ediyor. Ancak, yıllar süren araştırmalara rağmen, bilim insanları bu ilişkinin kesin kökenleri konusunda hemfikir değil.
İlk köpeklerin evcilleşmesi ve insan davranışlarına daha fazla alışması uzun bir süre içinde mi gelişti? Yoksa bu duygu bağı köpeklerin atası olan gri kurtta da var mıydı? Yazımız bu konu ile ilgilidir.
Genç kurtlar üzerinde yapılan yeni bir araştırmaya göre, kurtlar insanlarla köpek benzeri bağlar geliştirebiliyorlar. Hatta bazı durumlarda başkalarını teselli ve güvenlik kaynağı olarak görebilirler.
Corvallis’teki Oregon Eyalet Üniversitesi’nde insan-hayvan etkileşimi araştırmacısı olan ve araştırmada yer almayan Monique Udell’e göre bulgular, kurtların daha önce köpeklere özgü olduğuna inanılan bazı özelliklere sahip olabileceği hipotezini destekliyor. Ancak diğer uzmanlar, çalışmanın kötü tasarlanmış olması nedeniyle buna inanılamayacağını iddia ediyor.
Bu yeni deney, Garip Durum testini kullanmaktadır. Bilinmeyen bir kişi ya da ortama maruz kalmanın yarattığı stresin, deneklerin bakıcılarıyla yeniden bir araya geldiklerinde davranışlarını nasıl etkilediğini incelemektedir. Başlangıçta insan bebekleri ve anneleri arasındaki bağlılığı incelemek için geliştirilmiştir. Daha yakın bir bağ, artan etkileşimden kaynaklanır.
Yeni çalışmanın arkasındaki ekip başlangıçta kurtları çok fazla şımartmak zorunda kaldı. Çünkü kurtlar doğal olarak bu tür deneylerde yer almak istemezler. 10 gri kurt, Stockholm Üniversitesi’nde davranışsal ekolojist olan Christina Hansen Wheat ve arkadaşları tarafından on günlükken, daha gözlerini bile açamadan elle yetiştirildi.
Araştırmacılar vardiyalı olarak çalıştılar ve yavru köpeklerle günde 24 saat birlikte oldular, ilk başta onları biberonla beslemek için gecenin bir yarısı uyandılar. Hansen Wheat’e göre, “aynı anda on yeni doğana sahip olmak gibiydi.”
Bir bakıcı her birine çoğunlukla boş olan bir odaya kadar eşlik ettiğinde hayvanlar 23 haftalıktı. Bakıcı, bazen kurdu tek başına bırakarak, bazen de tamamen yabancı biriyle bırakarak, dakikalar boyunca periyodik olarak odadan ayrıldı ve geri döndü. Deney, 23 haftalık olan ve yavru olduklarından beri benzer şekilde yetiştirilen 12 Alaska kurdu ile tekrarlandı.
Araştırmacılar çoğu zaman kurtlar ve köpekler arasında pek bir fark görmedi.
Her iki tür de bakıcıları odaya girdiğinde “selamlama davranışı” (insana yakın olma isteği) için beş puanlık bir ölçekte 4,6 puan aldı. Ekip bulgularını bugün Ecology and Evolution dergisinde yayınladı. Yabancı girdiğinde, köpeklerin selamlama davranışı ortalama 4,2’ye, kurtlarınki ise 3,5’e düştü; bu da her iki hayvanın da tanıdıkları ve tanımadıkları kişi arasında bir ayrım yaptığını gösteriyor. Ekip bu farklılaşmayı bağlılığın bir işareti olarak görüyor.
Deney süresince, hem köpekler hem de kurtlar bakıcılarıyla yabancılara kıyasla daha fazla fiziksel temas kurdu.
Ayrıca, kurtlar sınavın en azından bir kısmında tempo tutarken, köpekler neredeyse hiç tempo tutmadı; bu da stres belirtisiydi.
Udell’e göre, insanlar tarafından yetiştirilen kurtların bile insanların yanında daha gergin olduğu düşünüldüğünde bu anlaşılabilir bir durum. Kurtlar, kurtların nasıl davranması bekleniyorsa öyle davranıyor.
Bir yabancı odadan çıktığında ve bakıcıları içeri girdiğinde, kurtların volta atması neredeyse tamamen durdu. Hansen Wheat’e göre kurtlar daha önce hiç böyle bir davranış sergilememişti. Bu durum, hayvanların kendilerini yetiştiren insanları bir “sosyal tampon” -bir teselli ve destek kaynağı- olarak gördüklerini gösteriyor olabilir.
Çalışmanın Udell’i en çok ilgilendiren yönü de bu. Eğer doğruysa, “köpekleri kurtlardan ayıran şeyin bu tür bir bağlılık olmadığını” iddia ediyor. Başka bir deyişle, insanların bunu köpeklere aşılaması gerekli değildi; bunun yerine, insan seçilimi bunu tercih etmiş olabilir.
Volta deneyinin diğer vahşi hayvanların da insanlarla yakın ilişkiler geliştirebileceğini düşündürdüğünü tahmin ediyor. Hayvanat bahçesinde elle yetiştirilen çitanın bakıcısını sadece bir yiyecek ya da rahatlık kaynağı olarak görüp görmediğini merak ediyor. Bu bağlantılar biz farkında olmasak da var olabilir.
Herkes ikna olmuş değil. Eötvös Loránd Üniversitesi’nde etolog olan ve 2005 yılında köpekler ve kurtlar için Garip Durum testinin geliştirilmesine yardımcı olan Márta Gácsi’ye göre sonuçlar ekibinin gözlemledikleriyle uyuşmuyor. Gácsi ve meslektaşları, kurtlar ve köpekler arasında net ayrımlar olduğunu, kurtların bakıcıları ve yabancılar arasındaki farka çok az dikkat ettiklerini gördüler.
Bu bulgular onu ve diğerlerini kurtların belirli insanlarla ilişki geliştirme kapasitesinden yoksun olduğu sonucuna götürdü.
Gácsi’ye göre yeni çalışma, hayvanların deney odasına aşina olması ve bir bağlanma tepkisi ortaya çıkaracak kadar “tuhaf” olmaması; tüm köpeklerin aynı cinsten olması ve kurtların bu davranışın ne anlama geldiği hakkında bir şey söyleyecek kadar hızlanmaması gibi bir dizi metodolojik kusura sahip. Çalışmadan güvenilir sonuçlar çıkarmanın imkansız olduğunu kabul ediyor.
Hansen Wheat, köpekler ve kurtlar arasında bir karşılaştırma yapmadığını iddia ediyor. Hala vahşi yaratıkları tartıştığımızı iddia ediyor.
Kurtlar Köpek Değil mi?
Bununla birlikte, kurtların bağlanma davranışına dair en ufak bir kanıtın bile erken köpek atalarında benzer davranışların varlığına işaret ettiğini iddia ediyor. Ona göre, bu bizim seçtiğimiz tohum olabilir ve çağlar boyunca güçlenerek büyümüş olabilir. (Benzer bir şeyin köpeklerin yakalama kapasitesi için de geçerli olması mümkün).
Hansen Wheat’e göre, köpeklerin evcilleştirilmesi sırasında neler olduğunu anlamanın anahtarı, benzerliklerine odaklanmaktır. Asıl sormamız gereken soru, “Nasıl benziyorlar?” olmalı, diye ekliyor. “Bana sık sık kurtlar ve köpeklerin nasıl farklı olduğu soruluyor. “Köpeği nasıl yaptığımızı anlamanın anahtarı budur” dedi.
Kaynak: science.org
