ABD’deki birçok kurum ve Fransa’daki bir kurumla bağlantılı gezegen bilimcileri, astrofizikçiler ve uzay uçuşu uzmanlarından oluşan kompakt bir grup, Mars’ta atmosferik püskürtmenin ilk doğrudan gözlemini gerçekleştirdi. Science Advances dergisinde yayınlanan makalelerinde, yazarlar NASA’nın MAVEN sondasından elde edilen verileri kullanarak, Mars atmosferinin bir bölümündeki argon yoğunluklarının, gelen güneş rüzgarı ve elektrik alanının dinamiklerine göre dalgalandığını, buna karşın farklı irtifalardaki argon yoğunluklarının sabit kaldığını ve böylece Mars’ta atmosferik püskürtme olduğunu kanıtladıklarını açıklıyor.
Mars Atmosferine Dair Yeni Kanıt- Hava Püskürtmesinin İlk Doğrudan Gözlemi
Atmosferik püskürtme, güneş rüzgârından gelen iyonların gezegen atmosferindeki parçacıkları uzaya fırlatması sürecidir. Mars’ı araştıran bilim insanları, uzun süredir atmosferik püskürtmenin gezegenin soğuk ve kurak koşullarına önemli ölçüde katkıda bulunduğunu varsaymaktadır. Mars’ta atmosferik püskürtme, gezegende küresel manyetik alan bulunmaması nedeniyle mümkün olabilir.
Ekip, yaklaşık 11 yıldır Mars’ın yörüngesinde bulunan NASA’nın MAVEN uzay aracından elde edilen bilgilerle birlikte dokuz yıllık uydu verilerini analiz etti.
Araştırmanın sonunda, Mars yüzeyinden yaklaşık 350 kilometre yüksekte ölçülen argon yoğunluklarının, gezegenin çeşitli bölgelerinde Güneş’in o anki konumuna bağlı olarak dalgalandığı; buna karşılık yüzeye daha yakın katmanlardaki argon seviyelerinin ise büyük ölçüde sabit kaldığı belirlendi. Bilim insanları, bu gözlemin yüksek irtifalarda daha hafif argon izotoplarının miktarında değişiklikler yarattığını, bunun da kimi zaman daha ağır izotop kalıntılarının tespit edilmesine yol açtığını vurguladı. Ekip, söz konusu tutarsızlığın başlıca nedeninin “sürekli atmosferik püskürtme” (sputtering) olduğunu ifade etti.
Gözlemin bir bölümünde meydana gelen Güneş fırtınası, argon yoğunluklarındaki değişimleri daha da belirginleştirerek bulguları teyit etti. Araştırmacılar, elde ettikleri verilerin, Mars’ta uzun süredir devam eden atmosferik püskürtmenin varlığına işaret ettiğini ve bunun gezegenin yüzeyindeki ile atmosferindeki su kaybına kayda değer ölçüde katkıda bulunduğu yönündeki teorileri desteklediğini savunuyor. Ayrıca, Mars tarihinin erken dönemlerinde Güneş’ten gelen ultraviyole radyasyonun çok daha yoğun olduğunu, bu durumun da atmosferik püskürtme oranını artırmış olabileceğini öne sürüyorlar.
Kaynak: phys.org/news/2025-05-scientists-atmospheric-sputtering-mars.html
