Araştırmacılar, daha önce kimsenin gitmediği yerlere gitmek isteyen insanların sayısı arttıkça Adli Bilimlerin dünya dışı ortamlara nasıl uygulanabileceğini araştırıyor.
Staffordshire Üniversitesi ve Hull Üniversitesi tarafından yürütülen yeni bir çalışmada, mikro yerçekiminde* kanın davranışı ve uzay araçlarında kan lekesi model analizi ile ilgili belirli güçlükler üzerinde duruldu.
Çalışma, Staffordshire Üniversitesi’ndeki doktorası için araştırmayı yürüten ABD’nin Atlanta eyaletinden Olay Yeri İncelemeci ve kan lekesi model analizi uzmanı Zack Kowalske tarafından yönetildi.
Kan Lekesi Modelleri
Zack Kowalske, “Kan lekesi modellerini incelemek, bir suç veya kaza hakkında değerli yeniden canlandırıcı** bilgiler sağlayabilir. Bununla birlikte, sıvı haldeki kanın değiştirilmiş yerçekimi ile nasıl etkileşimde bulunduğu hakkında çok az şey bilinmektedir. Bu yeni bir çalışma alanı olmakla birlikte, uluslararası adli soruşturmalar için çıkarımlar içeriyor” şeklinde yorum yaptı.
“Adli Bilimler alanı sadece suçların araştırılmasıyla sınırlı değildir; hata analizi ve meydana gelen kazaların yeniden canlandırılmasında da rol oynar. Bu fikri ve uzay istasyonunda ya da mekiğinde ciddi bir olay olması durumunda farklı Adli Bilim disiplinlerinin nasıl uygulanabileceğini bir düşünün.”
Deneyler için Zero Gravity Corporation tarafından modifiye edilmiş bir Boeing 727 parabolik uçak kullanıldı. İnsan kanının bağıl yoğunluğu ve viskozitesi %40 gliserin ve %60 kırmızı gıda boyası karışımı kullanılarak taklit edildi. Yerçekiminin 0,00 ila 0,05 g arasında olduğu zamanlarda, kan damlacıkları hidrolik bir şırıngadan bir hedefe doğru fırlatıldı. Bu kan lekeleri, araştırmacıların çarpma açısını** yeniden hesaplamalarını sağladı.
Hull Üniversitesi’nden makalenin yardımcı yazarı Profesör Graham Williams, “Yerçekimi etkisi olmadığında kan damlacıklarının yüzey gerilimi ve kohezyonu artar” diyerek konuya açıklık getirdi. Bu, uzaydaki kanın, daha güçlü bir kuvvet ayrılmasına neden olana kadar yüzeylere tutunma eğiliminin arttığını göstermektedir. Kan lekesi oluşumu açısından bakıldığında bu, kan damlacıklarının daha yavaş yayılma hızları nedeniyle Dünya’daki gibi boyut ve şekillere sahip olmayacağı anlamına gelir.
“Dünya’da hesaplanan açı, yerçekimi ve hava direnci nedeniyle belirgin bir şekilde çarpıktır. Orijinal teori, yerçekimi olmadığında bazı matematiksel hesaplamaların daha doğru olacağı yönündeydi. Ancak yerçekimi olmasa bile, yüzey geriliminin artan etkisi, hesaplamadaki daha yüksek sapmaya katkıda bulunan önemli bir faktör olarak ortaya çıktı.”
Bu, serbest uçuş sırasında kanın davranışı üzerine yapılan ilk araştırmadır. Yazarlar, uzay araştırmaları teknolojik olarak ilerlemeye devam ettikçe güvenilir Adli Bilim tekniklerine duyulan ihtiyacın da artacağını öngörüyor.
Zack sözlerine şöyle devam etti: “Adli Bilimlerde yeni bir döneme giriyoruz; tıpkı 19. yüzyılın ortalarında yapılan araştırmaların kan lekesinin nedenini anlamaya çalışması gibi, biz de yeni ortamların Adli Bilimleri nasıl etkilediğiyle ilgili yeni soruların başlangıcındayız.”
“Astroforensics halen gelişmekte olan nispeten yeni bir alandır. Uzayda yaşayan bir türe dönüştüğümüz için, dünya dışı ortamlardaki tüm Adli Bilimlere ilişkin anlayışımızı genişletmemiz zorunludur. Disiplinler arası araştırmalara ihtiyaç var.”
(*) Mikro yerçekimi (Microgravity), uzayda bir cismin çok düşük bir yerçekimi etkisi altında olduğu durumdur. Bu, neredeyse sıfır ağırlık hissedilmesi anlamına gelir. “Micro” öneki, Dünya yüzeyindeki yerçekimi kuvvetinin milyonda biri (10⁻⁶) kadar olan ivmeleri ifade eder.
(**) Olay yerinin yeniden canlandırılması (Crime Scene Reconstruction), bir suç sırasında ve sonrasında meydana gelen olayların sırasını belirleme sürecidir.
(***) Çarpma açısı (Angle of Impact), bir kan damlasının bir yüzeye çarptığı açı.
Daha fazla bilgi için araştırma makalesini inceleyebilirsiniz.
https://doi.org/10.1016/j.fsir.2024.100358
Haberin kaynağı: https://phys.org/news/2024-03-csi-space-bloodstain-patterns-microgravity.html
Haberi Derleyen : Fatma Nida Ocak – Üsküdar Üniversitesi Adli Bilimler Yüksek Lisans Öğrencisi
