Japon Nobel ödüllü parçacık fizikçisi Toshihide Maskawa 81 yaşında öldü . Maskawa, 2008 Nobel ödülünün yarısını, Japon fizikçi Makoto Kobayashi ile “kırık simetri” mekanizması üzerine çalışmaları nedeniyle paylaştı. Ödülün diğer yarısı da parçacık fiziğine kendiliğinden simetri kırılması uygulaması konusunda Japon-Amerikalı parçacık fizikçisi Yoichiro Nambu’ya verildi.
Nagoya’da doğan Maskawa, Nagoya Üniversitesi’nde fizik okudu ve 1967’de üniversiteden parçacık fiziği alanında doktora derecesi aldı. 1970’de Kyoto Üniversitesi’ne taşındı ve 2003’ten 2009’a kadar Kyoto Sangyo Üniversitesi’ne gitti. 2010’dan itibaren Maskawa, Nagoya Üniversitesi’nde Kobayashi-Maskawa Parçacıkların ve Evrenin Kökeni Enstitüsü’nün ilk direktörü, 2018 yılına kadar bu görevde kaldı.
Kırık Simetriler Nedir?
Simetrik kırılma maddenin evrendeki antimadde ile dengeyi bozmasını sağlayan fizikteki ince farklılıkları açıklamaya çalışır. Yük (C) simetrisi, karşıt yüklü antiparçacıkları gibi davranan parçacıkları içerirken, “eşlik” (P) simetrisi, x, y ve z üç uzaysal koordinatı çevrildiğinde olayların aynı olması gerektiği anlamına gelir.
Fizikçiler, tüm bu simetrilerin temel parçacıklar için geçerli olduğundan emindiler, ancak 1950’lerde fizikçiler, radyoaktif beta bozunmasını yöneten zayıf etkileşimde yük simetrisinin bozulduğunu keşfettiler. 1956’da teorisyenler Tsung Dao Lee ve Chen Ning Yang, radyoaktif beta bozunmasını yöneten zayıf etkileşimde P simetrisinin kırılabileceğini öne sürdüler. Kısa süre sonra, Chien-Shiung Wu ve Columbia Üniversitesi’ndeki meslektaşları tarafından yapılan ünlü bir deney, beta bozunması sırasında kobalt atomlarının tercihli bir yönde elektron yaydığını gösterdi. Sonuç, Lee ve Yang’ın öngörülerini doğruladı ve 1957’de onlara Nobel verdi.
Simetrilerin en azından bireysel olarak kırılabileceğinin kanıtına rağmen, çoğu, birleşik parite ve yük simetrisinin veya sözde CP simetrisinin geçerli olacağını varsayıyordu. Ancak 1964’te kaon olarak bilinen parçacıkların radyoaktif bozunması üzerine yapılan testler, CP simetrisinin bile kırılabileceğini gösterdi ve bu, fizikçiler James Cronin ve Val Fitch’e 1980’de Nobel ödülünü kazandırdı.
2008 Nobel Ödülü Maskawa’ya Verildi
1972’de, kuantum mekaniğine dayalı hesaplamaları kullanarak, Maskawa ve Kobayashi, bir kaon içindeki garip kuark ve aşağı kuarkın nasıl karşıt parçacıklarına dönebileceğini ve bunu yaparken zaman zaman CP simetrisini nasıl kırabileceğini açıklayan 3 × 3 matrisini formüle etti. Üstelik, matristeki karışım, sonraki on yıllarda keşfedilen yeni kuarkların – çekicilik, alt ve üst – varlığını ima etti. Matris, “CKM” matrisi olarak bilinir (“C”, “kuark karışımı” kavramını öneren İtalyan fizikçi Nicola Cabibbo’dan almıştır).
2008’de Maskawa ve Kobayashi, “doğada en az üç kuark ailesinin varlığını öngören kırık simetrinin kökenini keşfettikleri için” Nobel ödülünün yarısını paylaştılar. Diğer yarısı ise Chicago Üniversitesi’nden Nambu’ya “atom altı fizikte kendiliğinden bozulan simetri mekanizmasını keşfettiği için” verildi.
Maskawa, Japonya dışında pek bilinmiyordu ve çalışmalarının çoğu ana dilinde. Gerçekten de hiç yurtdışına çıkmadığı ve sadece 2008 yılında Stockholm’de düzenlenen Nobel ödül törenine katılmak için pasaport aldığı düşünülüyor. Ancak İngiltere’deki Warwick Üniversitesi’nden Tim Gershon’a göre Maskawa’nın “muazzam bir etkisi” vardı. Gershon, “Bu, Japonya’yı bugün olduğu gibi temel bilimin güç merkezi haline getirmeye yardımcı oldu” diye de ekledi.
Kaynak: physicsworld.com
