Pulsarlar
Pulsarlar; genellikle milisaniye ile saniye arasında değişen son derece düzenli aralıklarla radyasyon atımları yaydıkları bilinen, dönmekte olan nötron yıldızlarıdır. Pulsarlarda görülen güçlü manyetik alanlar, parçacık jetlerinin iki manyetik kutbun her birine doğru yönlendirilmesine neden olur. Hızlanan bu parçacıklar tarafından güçlü ışık demetleri üretilir. Bu parçacık ve ışık demetleri yıldız döndükçe etrafa savrulur çünkü manyetik alan sık sık dönüş ekseniyle aynı hizada değildir.
Çoğu zaman kısa radyo emisyon patlamaları olarak tespit edilmelerine rağmen bazıları optik, X-ışını ve gama ışını teleskopları kullanılarak da görülebilir.
Gama Işını Kaynakları
Çok yüksek enerjili (VHE) gama ışını kaynakları, foton enerjileri 100 GeV ile 100 TeV arasında iken; ultra yüksek enerjili (UHE) gama ışını kaynaklarının ise foton enerjileri 0,1 PeV’den daha fazla olan kaynaklardır. Bu kaynakların doğası hakkında hala öğrenilecek çok şey olduğundan, gökbilimciler her zaman onları tanımlamak ve belki de genel özellikleri hakkında ek bilgiler sağlamak için yeni örnekler arıyorlar.
Pulsar PSR J0248+6021’in Etrafında Çok Yüksek Enerjili (VHE) Gama Işınları
PSR J0248+6021, 1997 yılında keşfedilen orta yaşlı bir pulsardır. Dönme gücü 213 desilyon erg/s ve dönme periyodu yaklaşık 217 milisaniyedir. Pulsar, W5 olarak adlandırılan iyonize atomik hidrojenin yoğun devasa bölgesi (HII bölgesi) içinde, yaklaşık 6.500 ışık yılı uzaklıkta yer almaktadır. Pulsarın yaklaşık 370 pc/cm3’lük olağanüstü yüksek dağılım ölçüsünün nedeni muhtemelen budur.
Yakın zamanda Çin Bilimler Akademisi’nden (CAS) Zhen Cao yönetimindeki bir grup astronom, PSR J0248+6021 etrafında VHE gama ışını emisyonu bulduklarını bildirdi. Bu sonuç LHAASO’daki Water Cherenkov Detector Array’den (WCDA) elde edilen verilerle desteklenmektedir.
WCDA veri analizi sayesinde Cao’nun grubu üç gama ışını kaynağı buldu; bunlardan ikisi PSR J0248+6021’e açısal olarak yakın. Açısal olarak yakın olan kaynaklardan biri pulsardan yaklaşık 1,2 derece açısal uzaklıkta bir nokta kaynak iken, diğeri ilk LHAASO kataloğunda tanımlanan 1LHAASO J0249+6022 ile uyumlu genişletilmiş bir kaynak.
Makalede, radyodan GeV bantlarına kadar 1LHAASO J0249+6022’nin belirgin bir genişletilmiş çoklu dalga boyu eşdeğerinin keşfedilmediği belirtiliyor. Dolayısıyla araştırmanın yazarları, PSR J0248+6021 tarafından enjekte edilen aşırı rölativistik elektron ve pozitronların ters Compton sürecinin ölçülen VHE gama ışını emisyonu için en olası açıklama olduğu sonucuna varmışlardır.
Gökbilimcilere göre VHE gama ışını emisyonunun morfolojisi, 1LHAASO J0249+6022’nin ya bir pulsar rüzgar bulutsusu ya da PSR J0248+6021’e bağlı TeV pulsar halesi olduğunu gösteriyor.
Araştırmacılar, bu elektron ve pozitronların ya pulsar rüzgâr bulutsusu içinde hapsolduğu ya da çoktan koparak yıldızlararası ortamda bir pulsar halesi oluşturduğu sonucuna vardılar.
Haberin Kaynakları:
- magine.gsfc.nasa.gov/science/objects/neutron_stars1.html
- phys.org/news/2024-10-astronomers-high-energy-gamma-ray.html
- Zhen Cao et al, LHAASO detection of very-high-energy gamma-ray emission surrounding PSR J0248+6021, arXiv (2024). DOI: 10.48550/arxiv.2410.04425
Haberi Derleyen: Yaren Doruk
