Bazen, tanıdığınız birinin adım adım büyüyen başarılarına şahitlik etmenin tarifsiz bir gururunu yaşarsınız. Benim için bu isimlerden biri, uzun zamandır tanıdığım ve artık bilimsel kongrelerde bir meslektaş adayı olarak karşıma çıkan Arda Çetinkaya. Onun ve proje partneri Buket Atalay’ın, lise sıralarından uzanıp NASA’ya varan ilham verici yolculuğu, sadece kendileri için değil, bilime gönül vermiş herkes için büyük bir umut kaynağı.
Bu iki parlak genç, Kocaeli’deki lise eğitimleri sırasında, evrenin en temel sırlarından birini aydınlatma hedefiyle yola çıktılar. Projelerinin merkezinde, “müon” adı verilen gizemli bir atom altı parçacık yer alıyor. Müonlar, Büyük Patlama’dan çok kısa bir süre sonra ortaya çıkmış, adeta evrenin doğum anının fosilleri sayılabilecek temel parçacıklar. Onları gözlemleyebilmek, kozmosun başlangıcına dair sorduğumuz en derin sorulardan bazılarına cevap bulmamızı sağlayabilir. Ancak bu parçacıkları tespit etmek, genellikle son derece karmaşık ve pahalı teknolojiler gerektiren bir süreçtir.
Çalışkan iki arkadaş, bu kozmik dedektiflik hikayesinde yeni bir sayfa açarak, müonları tespit edebilen bir sintilatör, yani bir çeşit dedektör geliştirdiler. Geliştirdikleri bu sistemin en çarpıcı özelliği ise muadillerine kıyasla çok daha verimli çalışırken, üretim maliyetinin inanılmaz derecede düşük olması.
Elbette bu başarı, bir gecede ortaya çıkmadı. Arkasında büyük bir merak, sayısız saatlik çalışma ve doğru yönlendirmeler var. Gebze Teknik Üniversitesi Fizik Bölümü’nden değerli akademisyen Dr. Kamil ÇINAR – Ph.D. ın bilimsel danışmanlığı, projenin sağlam temeller üzerinde yükselmesini sağladı. Üniversitenin laboratuvar kapılarının bu genç yeteneklere açılması, teorik bilgilerin pratiğe dökülmesinde kilit bir rol oynadı. Bu iş birliği, üniversite-lise etkileşiminin ne denli verimli sonuçlar doğurabileceğinin de en güzel örneği.
Ve emekler, en sonunda hak ettiği karşılığı buldu.
Projeleri, bilim dünyasının zirve kurumlarından biri olan NASA’nın dikkatini çekti. Amerikan Fizik Derneği üyesinden aldıkları bir tavsiye ile başvurdukları “2025 Heliophysics Technology Sempozyumu”ndan gelen kabul haberi, bu uzun soluklu çalışmanın taçlandırılması anlamına geliyordu.
Şimdi Arda ve Buket, 8-12 Eylül tarihlerinde ABD’nin Washington eyaletindeki John Hopkins Üniversitesi Uygulamalı Fizik Laboratuvarı’nda, dünyanın dört bir yanından gelen saygın bilim insanlarının karşısına çıkacak ve buluşlarını anlatacaklar.
Kaynak: Arda Çetinkaya
