Pazartesi sabahı erken saatlerde Türkiye’nin güneydoğusunda, Suriye sınırı yakınlarında meydana gelen büyük depremde şimdiye kadar 5,000’den fazla kişi hayatını kaybetti ve binlerce kişi yaralandı. Sayının 30 bin civarında olabileceği tahmin ediliyor. Gaziantep yakınlarında meydana gelen depremin ardından, neredeyse ilki kadar büyük olan bir deprem de dahil olmak üzere çok sayıda artçı sarsıntı meydana geldi.
Deprem Neden bu kadar ölümcül oldu?
Büyük bir depremdi – resmi büyüklük ölçeğinde “büyük” olarak sınıflandırılan 7.7 olarak kaydedildi. Yaklaşık 100 km’lik (62 mil) fay hattı boyunca kırıldı ve fay yakınındaki binalarda ciddi hasara yol açtı. Ayını gün içerisinde öğlen saatlerinde 7.6 büyüklüğünde bir deprem daha meydana geldi. Bu iki depremin aynı gün içerisinde meydana gelmesi çalışmalarda aksamalaa yıl açtı.
University College London Risk ve Afet Azaltma Enstitüsü Başkanı Prof Joanna Faure Walker şunları söyledi: “Herhangi bir yılda meydana gelen en ölümcül depremlerden son 10 yılda sadece ikisi, önceki 10 yılda ise dördü eşdeğer büyüklükte olmuştur.”
Ancak yıkıma neden olan yalnızca sarsıntının gücü değildir. Bu olay sabahın erken saatlerinde, insanlar içeride ve uyurken meydana geldi.
Binaların sağlamlığı da bir faktördür. Portsmouth Üniversitesi’nde volkanoloji ve risk iletişimi alanında okuyan Dr. Carmen Solana şunları söylüyor: “Türkiye’nin güneyinde ve özellikle Suriye’de direnç altyapısı ne yazık ki yetersiz, dolayısıyla hayat kurtarmak artık büyük ölçüde müdahaleye bağlı. Hayatta kalanları bulmak için önümüzdeki 24 saat çok önemli. 48 saatten sonra hayatta kalanların sayısı büyük ölçüde azalıyor.”
Bu bölge 200 yıldan uzun bir süredir büyük bir depremin yaşanmadığı ya da herhangi bir uyarı işaretinin görülmediği bir bölgeydi, dolayısıyla hazırlık düzeyi sarsıntılarla başa çıkmaya daha alışık bir bölgeye kıyasla daha düşük olacaktı.
Depremlere neler sebep olur?
Yerkabuğu, levha adı verilen ve birbirinin içine geçmiş ayrı parçalardan oluşur. Bu levhalar sık sık hareket etmeye çalışır ancak bitişikteki bir levhaya sürtünerek engellenir. Ancak bazen basınç, bir levha aniden sarsılarak yüzeyin hareket etmesine neden olana kadar artar. Bu durumda Arap levhası kuzeye doğru hareket ederek Anadolu levhasına sürtünmüştür.
Levhalardan kaynaklanan sürtünme geçmişte çok zarar verici depremlere neden olmuştur.
13 Ağustos 1822’de 7.4 büyüklüğünde bir depreme neden olmuştur ki bu Pazartesi günü kaydedilen 7.8 büyüklüğünden çok daha azdır. Buna rağmen 19. yüzyılda meydana gelen bu deprem bölgedeki şehirlerde büyük hasara yol açmış ve sadece Halep şehrinde 7,000 kişinin ölümüne neden olmuştur. Hasar verici artçı sarsıntılar yaklaşık bir yıl boyunca devam etti.
Mevcut depremin ardından çok sayıda artçı sarsıntı meydana geldi ve bilim insanları depremin bölgedeki bir önceki büyük depremle aynı trendi izlemesini bekliyor.
Depremler nasıl ölçülür?
Moment Büyüklük Ölçeği (Mw) adı verilen bir ölçekle ölçülürler. Bu ölçek, artık modası geçmiş ve daha az doğru olduğu düşünülen daha iyi bilinen Richter ölçeğinin yerini almıştır.
Bir depreme atfedilen sayı, fay hattının hareket ettiği mesafenin ve onu hareket ettiren kuvvetin bir kombinasyonunu temsil eder.
2.5 veya daha düşük bir sarsıntı genellikle hissedilemez, ancak aletler tarafından tespit edilebilir. Beş şiddetine kadar olan depremler hissedilir ve küçük hasarlara neden olur. Türkiye’deki 7.8’lik deprem büyük olarak sınıflandırılır ve bu örnekte olduğu gibi genellikle ciddi hasara neden olur.
8’in üzerindeki herhangi bir deprem yıkıcı hasara neden olur ve merkezindeki toplulukları tamamen yok edebilir.
Bu deprem diğer büyük depremlerle nasıl karşılaştırılabilir?
2011’de Japonya açıklarında meydana gelen 9 büyüklüğündeki deprem karada geniş çaplı hasara yol açmış ve kıyıdaki nükleer santralde büyük bir kazaya yol açan tsunamiye neden olmuştur.
Bugüne kadar kaydedilen en büyük deprem 1960 yılında Şili’de kaydedilen 9.5 büyüklüğündeki depremdir.
Raf: BBC
