Whirlpool Galaksisi: Bir Uydu Galaksi ile Şekillenen Evrensel Tasarım

Whirlpool Galaksisi’nin (M51) gizemi, bir uydu galaksi ile etkileşimi sonucunda evrensel bir tasarımla şekillenen spiral yapısında saklı.

Amatör ve profesyonel astronomlar arasında fotojenik galaksilerden biri olarak bilinen Whirlpool Galaksisi (M51), küçük teleskoplarla kolayca gözlemlenip fotoğraflanabilmektedir. Aynı zamanda, büyük yer ve uzay tabanlı gözlemevleri tarafından da farklı dalga boylarında ayrıntılı olarak incelenmektedir.

M51, NGC 5194 adıyla da anılır ve komşusu olan yoldaş galaksi NGC 5195’e oldukça yakındır. Yoldaş galaksinin kütleçekimsel etkisi, ana galakside yıldız oluşumunu tetikleyerek, genç ve aktif yıldızlardan oluşan parlak kümelerin oluşmasına neden olmaktadır. Bu süreç, galaksinin dinamik yapısını çarpıcı bir şekilde gözler önüne sermektedir.

M51 gibi spiral galaksilerin kollarında, galaksi diski üzerindeki spiral yoğunluk dalgalarının sıkışmasıyla oluşan büyük, genç ve sıcak yıldızlar bulunur. Bu yoğunluk dalgaları, galaksinin ekseni etrafında dönerek müzik aletlerindeki sabit dalgalara benzer bir yapı sergiler. Bu dalgalar, galaksinin varlığı boyunca spiral kolların nasıl oluştuğunu ve formlarını nasıl koruyabildiğini açıklar.

Önceki teorik araştırmalar, M51’in simetrik iki spiral kolunun yapısının, komşu galaksi NGC 5195’in kütleçekimsel etkisiyle şekillendiğini öne sürmüştü. Bu etkileşim, spiral kolların oluşumunu tetikleyebilir ve galaksilerin birbirleriyle olan etkileşimleri sonucu bu yapılar zaman içinde değişebilir.

Gözlemler Yoluyla Bir Tahminin Geçerliliği

Exeter Üniversitesi’nden bir grup araştırmacı 2010 yılında yayınladıkları teorik bir makalede NGC 5195’in M51’in diskinden geçtiğini öngörmüş ve her iki kolda da bükülmelere yol açan başka bir karşılaşma olabileceğini öne sürmüştü. Instituto de Astrofísica de Canarias’ın (IAC)  yanı sıra Ulusal Astronomi Gözlemevi (OAN), Şili, Fransa ve Birleşik Krallık’taki diğer kurumların da katıldığı uluslararası bir ekip tarafından yapılan araştırma; M51’in çeşitli dalga bantlarında ve hem uzayda hem de Dünya’da birden fazla teleskopla yapılan gözlemlere dayanarak, bu tahminlerin doğrulanmasını sağlamıştır.

Makalenin ilk yazarı ve IAC’de eski doktora sonrası araştırmacı olan Joan Font’ın çalışmalarına göre, NGC 5195’in ilk geçişi diskin iç kısmını ve güney kolunu etkileyerek M51’in iki kollu yapısını oluşturduğunu, ikinci geçişin ise diskin dış kısmı ve kuzey kolu üzerinde daha büyük bir etkiyle kollarda bükülmelere yol açtığını belirtiyor. Bu bulgular ile spiral galaksilerin dinamik evrimsel geçmişini anlamak için yararlı olan teorik ve gözlemsel yöntemlerin gücü de doğrulanmaktadır.

Çalışmada yazarlar, yıldızlararası tozun bozucu etkilerinden kaçınarak galaksi kollarının yapısını daha net bir şekilde ortaya koymak amacıyla Spitzer Uzay Teleskobu’nun kızılötesi görüntülerini kullanmışlardır. Yıldız oluşum bölgelerindeki iyonize gaz bölgelerinde hidrojenden (H-alfa) kaynaklanan optik emisyonu analiz etmek için Kanada’daki Mont Mégantic Gözlemevi’nde bulunan Fabry-Perot interferometresi ve daha soğuk gaz bölgelerindeki CO molekülünden kaynaklanan milimetre dalga emisyonunu analiz etmek için Fransa’daki NOEMA radyo interferometresi kullanılarak hız iki boyutlu olarak incelenmiştir.

Araştırma ekibi, galaksilerin hız haritalarını elde etmek için Şili’deki ALMA interferometresinin yüksek çözünürlüğününden faydalanarak çalışmalarını ilerletiyor.

Haberin Kaynakları:

• https://hubblesite.org/contents/media/images/2001/10/1038-Image.html?news=true
• iac.es/en/outreach/news/researchers-show-shape-whirlpool-galaxy-has-been-molded-repeated-passage-through-its-disc-satellite-galaxy

Haberi Derleyen: Yaren Doruk