Son araştırmalara göre, Dünya’da belgelenen ilk kitlesel yok oluş 550 milyon yıl önce oksijen seviyelerindeki küresel düşüşün bir sonucu olarak meydana geldi. Günümüzden 550 milyon yıl önce zirveye ulaşan Ediacaran dönemi, deniz yaşamı için altın bir çağdı. Okyanusta, tüy benzeri şekillere sahip petalonamidler besinleri emiyor, sümüklü böceğe benzeyen Kimberella mikrobiyal matlarda otluyor ve denizanalarının ataları dalgalara neden olmaya başlıyordu.
Ancak bundan sonra, Dünya’daki yaşamın %80’i yok oldu ve fosil kayıtlarında hiçbir kanıt kalmadı.
Yakın zamanda yapılan bir araştırmaya göre, bu kayıp fosiller Dünya’nın en eski büyük yok oluş felaketinin kanıtıdır.
Yeni bir araştırmaya göre, bu kayıp fosiller Dünya’nın en eski büyük yok oluş felaketinin kanıtıdır. Oksijendeki keskin bir küresel azalma, bu ilk büyük, karmaşık hayvan gruplarının yok olmasına neden oldu; bu sonucun, insan faaliyetlerinin tehdidi altında olan günümüz okyanus ekosistemleri için sonuçları olabilir.
Virginia Tech’te doktora sonrası araştırmacı olan çalışmanın başyazarı Scott Evans’a göre, hayvanların fosil kayıtlarına göre, bu bilinen ilk önemli yok oluş olayıdır. İklim değişikliğiyle olan bağlantısı, onu tüm önemli kitlesel yok oluşlarla tutarlı kılıyor.
Kitlesel yok oluşlar en az beş kez hayvanlar için evrimsel bir test alanı olarak hizmet etmiştir. Ordovisyen-Silüryen ve Devoniyen yok oluşları sırasında (sırasıyla 440 milyon ve 365 milyon yıl önce) birçok deniz canlısı yok olmuştur. Ardından hem kara hem de okyanus omurgalılarını etkileyen ve sırasıyla 250 milyon ve 210 milyon yıl önce meydana gelen “Büyük Ölüm” olarak da adlandırılan Permiyen-Triyas ve Triyas-Jurasik yok oluşları geldi. Kretase döneminin sonunda, yaklaşık 66 milyon yıl önce, en son kitlesel yok oluş, nonavian dinozorlar da dahil olmak üzere tüm bitki ve hayvanların yaklaşık %75’ini yok etmiştir.
Paleontologlar bir süredir bu listeye bir yıkıcı yok oluşun daha eklenip eklenmemesi gerektiğini tartışıyorlardı. Uzun bir süre boyunca, 550 milyon yıl önce meydana gelen fosil çeşitliliğindeki ani düşüşün hızlı bir küresel yok oluş olayının sonucu olup olmadığı belirsizdi.
Bir açıklama, Ediacaran faunasının erken trilobitlerin, zırhlı ve sıklıkla miğfer başlı deniz eklembacaklılarının rekabeti nedeniyle yok olduğudur. Diğer bir olasılık ise, Ediacaran dönemi faunasının varlığını sürdürdüğü, ancak Ediacaran fosillerini korumak için gereken koşulların 550 milyon yıl öncesine kadar mevcut olmadığıdır. Evans’a göre insanlar bu dönemde biyotanın değişmekte olduğunun farkındaydı. Ancak olası nedenlerin neler olabileceği konusunda ciddi endişeler vardı.
Evans ve meslektaşları, bu sorunları ele almak için diğer araştırmacıların daha önce akademik literatürde belgeledikleri Ediacaran fosillerinden oluşan bir veri tabanı oluşturdu ve her bir öğeyi yer, vücut büyüklüğü ve beslenme alışkanlığı gibi unsurlara göre kategorize etti. Bilim insanlarının 550 milyon yıl öncesinden kategorize ettikleri 70 hayvan cinsinden sadece 14’ü 10 milyon yıl sonra hala hayattaydı. Beslenme stratejilerinde ne Ediacaran türlerinin trilobitler gibi erken Kambriyen hayvanlarıyla rekabet sonucu yok olduğunu ima edecek türden değişikliklere ne de fosillerin korunması için gereken koşullarda kayda değer bir değişikliğe rastladılar.
Ancak varlığını sürdüren türlerin hepsinin ortak bir özelliği vardı: Hayvanların düşük oksijenli ortamlara uyum sağlamasına yardımcı olabilecek yüksek yüzey alanı/hacim oranına sahip vücut tasarımları. Bu bulguya ve 550 milyon yıl önce oksijenin azaldığına dair jeokimyasal kanıtlara göre, Ediacaran’ın sonuna doğru okyanustaki sınırlı oksijen mevcudiyeti nedeniyle kitlesel bir yok oluş felaketi meydana gelmiş olabilir. 7 Kasım’da Proceedings of the National Academy of Sciences dergisinde bilim insanları bulgularını online olarak yayınladılar.
Virginia Tech’te jeobiyoloji profesörü ve çalışmanın ortak yazarlarından biri olan Shuhai Xiao, neyin yok olduğunu, neyin hayatta kaldığını ve yok oluştan sonra neyin geliştiğini içeren seçicilik modeline baktıklarını açıkladı. Düşük oksijenli ortamlarda hayatta kalamayan organizmaların kasıtlı olarak yok edildiği ortaya çıktı.
Ediacaran’ın son yıllarında oksijen seviyelerinin neden düştüğü hala belirsiz. Evans’a göre, volkanik patlamalar, tektonik plaka hareketleri ve asteroit çarpmaları gibi okyanus beslenme seviyelerindeki değişimler gibi daha az dramatik açıklamalar da mümkündür.
Nedeni ne olursa olsun, bu kitlesel yok oluşun Dünya’daki yaşamın gelecekteki evrimi üzerinde şüphesiz bir etkisi olmuştur ve hayvan yaşamının kökenlerini araştıran araştırmacılar için sonuçları olabilir.
Evans’a göre, Ediacaran türlerinin çoğunluğu aşina olduğumuz hayvanların hiçbirine benzemiyor. Bu erken yok oluş olayının daha çağdaş canlılar için bir kapı açmış olması mümkündür, çünkü bu olaydan sonra daha fazla canlı gözlemlemeye başladık.
Bulgular, insanların su yaşamını nasıl tehlikeye attığı konusunda da fikir verebilir. Fosfor ve nitrojen gibi besin maddelerinin deniz ve nehir ekosistemlerine girmesine neden olan çeşitli tarımsal ve atık su uygulamaları sonucunda suda parçalanan ve oksijeni emen alglerin sayısı artmıştır. Sudaki oksijen seviyesinin yaşamı destekleyemeyecek kadar düşük olduğu “ölü bölgeler” yayıldıkça modern hayvanlar da benzer zorluklarla karşılaşabilir.
Xiao’ya göre, “bu çalışma oksijen eksikliği olaylarının uzun vadeli ekolojik ve jeolojik etkilerini anlamamıza yardımcı oluyor.”
Kaynak: livescience
