19 Mart, Miladi takvime göre yılın 78. (artık yıllarda 79.) günüdür. Yıl sonuna kadar kalan gün sayısı 287.
Bilim Tarihinde Bugün
- 19 Mart 1839 Louis Daguerre (tam adı: Louis-Jacques-Mandé Daguerre), Fransız sanatçı ve kimyagerdir. Dagerreyotipi adlı fotoğrafik görüntü elde etme yöntemini bulmuştur.
- 19 Mart 1883 – Norman Haworth, İngiliz kimyager doğdu.
- 19 Mart 1928 – Emil Wiechert, Alman jeofizikçi öldü.
Dagerreyotipi Nedir?
Dagerreyotipi (Fransızca: Daguerréotype), gümüş nitratla ışığa duyarlı hale getirilen bakır levhaların, camera obscura içinde 10 ila 20 dakika pozlanarak, cıva buharına tabi tutulup geliştirilmesiyle fotoğrafik görüntü elde etme yöntemidir.
Sülfür ile gümüş plaka üzerine işlenmesi esasına dayanır. Kalitesi, yüzeyinin pürüzsüzlüğü ile doğru orantılıdır. Zorluğu ve fiyatı, fotoğrafın kapladığı alan arttıkça logaritmik olarak artar. Bu tekniğin çekici yanı, teorik olarak sonsuz çözünürlük sağlamasıdır. Örnek olarak, mikroskopla fotoğraftaki ufak bir şeyi inceleyip katilin belirlenebilmesi ancak dagerreyotipi uygulanmış bir gümüş plakada gerçekleştirilebilir. Pozlama süresi çok uzun olduğundan dolayı, hareketli cisim ya da hareket anında fotoğraf çekmek için uygun bir yöntem değildir. Stüdyoda bu teknikle fotoğraf çekilirken, arkadan sırtın ve kolun sabit durmasının kolaylaşması için bağlı oldukları birer aparat mevcuttur. İşte bu yüzden, mevcut tüm fotoğraflardaki insanlar dimdik bir şekilde pozlanmış olarak görülmektedirler.
Oldukça pahalı bir yöntem olması nedeniyle ticari olarak dünyada sadece 10 kişi tarafından uygulanmaktadır ve bunun sebebi masrafların herkes tarafından kolaylıkla karşılanamayacak olmasıdır. Özellikle Amerika’da, lüks tüketimin en elit ürünlerinden birisidir. Elit ürün sayılmasının nedenleri olarak; yüzyıllarca saklanabilmesi, maksimum çözünürlüğe sahip olması, gümüşün çekiciliği, renk dokusu ve pahalı olması gibi sebepler düşünülebilir.
Tarihte çekilen ilk insanlı fotoğraf 1838 yılında Louis Daguerre’in Dagerreyotipi tekniği ile çektiği fotoğraf olduğu düşünülmektedir. Fotoğraf, ayakkabısını parlattığı için uzun süre pozlanan ve fotoğrafta görüntülenen bir insanı ve Paris’in bir sokağını içermektedir.
Olaylar
- 1279 – Yamen Muharebesi’nde 20 bin kişilik kuvveti bulunan Moğol Yuan Hanedanı, 200 binlik Çinli Güney Song Hanedanı’nı mağlup ederek tüm Çin’de hakimiyet sağladı.
- 1452 – III. Frederik, Papa tarafından taç takılan son Kutsal Roma imparatoru oldu.
- 1839 – Louis-Jacques-Mandé Daguerre, dagerreyotipi icat etti.
- 1866 – Osmanlı Hükûmeti, Süveyş Kanalı’nın açılması konusunda izin verdi.
- 1877 – Ayan Meclisi görevine başladı.
- 1883 – Amerikalı ayakkabıcı ustası Jan Ernst Matzeliger, bir ayakkabıyı bir seferde bütünüyle imal eden ilk makineyi icat ederek ayakkabı sanayisinde bir devrim yarattı.
- 1899 – Otomobil yağı üreten Castrol şirketi kuruldu.
- 1915 – Güneş Sistemi gezegenlerinden Plüton’un ilk fotoğrafı çekildi. Ancak Plüton’un yeni bir gezegen olduğu o tarihte anlaşılamadı.
- 1920 – ABD Senatosu, Versay Antlaşması’nı onaylamayı reddetti.
- 1920 – Mustafa Kemal, Ankara’da bir Meclis toplanması amacıyla genelge yayımladı.
- 1932 – Sydney Harbour Bridge açıldı.
- 1945 – ABD Deniz Kuvvetleri’ne ait USS Franklin uçak gemisi, Japon İmparatorluk Deniz Kuvvetleri’ne ait bombardıman uçağı “Ginga” tarafından bombalandı.
- 1945 – SSCB, bir nota ile 1925 tarihli Türk-Sovyet Dostluk ve Tarafsızlık Antlaşması’nı yenilemeyeceğini bildirdi
- 1955 – Agence France-Presse’in (AFP) Ankara temsilcisi Erol Güney, Türkiye yurttaşlığından çıkarıldı.
- 1965 – Merzifon’un Çeltek Linyit İşletmesi’ndeki grizu patlamasında; 69 işçi öldü, 58 işçi de yaralandı.
- 1970 – Batı Almanya’nın Başbakanı Willy Brandt ile Doğu Almanya’nın Başbakanı Willi Stoph ilk defa görüştü.
- 1971 – CHP Kocaeli Milletvekili Prof. Dr. Nihat Erim, partisinden istifa etti ve Başbakanlık’a atandı.
- 1975 – Tarihe Birinci Milliyetçi Cephe Hükümeti (MC) olarak geçen, dört sağ partiden (AP, MSP, MHP, CGP) oluşan koalisyon işbaşına geldi.
- 1980 – Piyade Er Zekeriya Önge’yi öldürme suçundan yargılanan 19 yaşındaki Erdal Eren, Sıkıyönetim Askerî Mahkemesi tarafından Türk Ceza Yasası’nın 450/9 maddesi gereğince ölüm cezasına çarptırıldı.
- 1980 – Türkiye’de 12 Eylül 1980 Darbesi’ne Giden Süreç (1979- 12 Eylül 1980): Maden-İş Sendikası 39 iş yerinde daha grev başlattı. Üsteğmen Ömer Koç, Diyarbakır’da sinemada eşinin gözleri önünde öldürüldü.
- 1982 – Devlet Başkanı Orgeneral Kenan Evren, Avrupa Ekonomik Topluluğu (AET) Bakanlar Konseyi Dönem Başkanı ve Belçika Dışişleri Bakanı Leo Tindemans’la görüştü.
- 1985 – Uluslararası PEN Yazarlar Birliği, Aziz Nesin’i onur üyeliğine seçti. Onur üyeliği belgesi, Arthur Miller ve Harold Pinter tarafından verildi.
- 1995 – Osman Pamukoğlu’nun yönettiği “Çelik-1 Operasyonu” başladı.
- 1997 – Diriliş Partisi iki genel seçime girmediği için kapatıldı.
- 1998 – Gazeteci Metin Göktepe’nin öldürülmesi davasında; beş polis, kastı aşan zor kullanarak ölüme sebebiyet verme suçundan 7 yıl altışar ay hapis cezasına çarptırıldı, altı polis ise beraat etti.
- 2003 – ABD askerleri, Irak-Kuveyt sınırındaki askerden arındırılmış bölgeye girdi. ABD uçakları da Irak’ın batısını bombalamaya başladı.
- 2003 – TSK’nın Kuzey Irak’a gönderilmesi, Türk hava sahasının yabancı silahlı kuvvetlerin hava unsurlarına 6 ay süreyle açılmasına ilişkin Başbakanlık Tezkeresi, TBMM’ye sunuldu.
- 2006 – Azerbaycan Millî Direniş Teşkilatı kuruldu.
- 2007 – New York’ta “United for Peace and Justice” örgütünün düzenlediği, “Savaşa Hayır” yürüyüşüne on binlerce kişi katıldı.
- 2007 – Rusya’nın Kemerovo Oblastındaki Novokuznetsk şehrinde bulunan Ulyanovskaya maden işletmesinde, yerin 270 m altında meydana gelen patlamada 108 madenci öldü.
- 2011 – 2011 Libya ayaklanması’na müdahale etmek için Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nin 1973 sayılı kararı doğrultusunda Koalisyon Kuvvetleri, 2011 Libya bombardımanını başlattı.
- 2016 – İstanbul Taksim’de bombalı patlama meydana geldi. 4 ölü ve 36 yaralı bulundu.
- 2016 – Dubai şehrinden gelen ve Rusya’nın Rostov-na-Donu şehrindeki havalimanına inişe geçen, Flydubai şirketine ait yolcu uçağı iniş esnasında düştü. Uçaktaki 55 yolcu ile 7 mürettebat öldü.
Doğumlar
- 1434 – Ashikaga Yoshikatsu, Ashikaga şogunluğunun yedinci şogunu (ö. 1443)
- 1496 – Mary Tudor, Fransa Kraliçesi (ö. 1533)
- 1534 – José de Anchieta, İspanyol Cizvit misyoner (ö. 1597)
- 1641 – Abdülgani Nablus, Şam’lı alim ve Sufi (ö. 1731)
- 1661 – Francesco Gasparini, İtalyan barok bestecisi (ö. 1727)
- 1750 – Andre Joseph Abrial, Fransız siyasetçi (ö. 1828)
- 1792 – José María Carreño, Venezuela devlet başkanı (ö. 1849)
- 1801 – Salvadore Cammarano, İtalyan librettist ve oyun yazarı (ö. 1852)
- 1807 – Johann Nepomuk Hiedler, Adolf Hitler’in baba tarafından büyükbabası (ö. 1888)
- 1813 – David Livingstone, İskoç misyoner ve kâşif (ö. 1873)
- 1816 – Ekaterine Dadiani, Megrelya Prensliği’nin son prensesi (ö. 1882)
- 1821 – Richard Francis Burton, İngiliz kâşif (ö. 1890)
- 1832 – Arminius Vambery, Macar oryantalist (ö. 1913)
- 1848 – Wyatt Earp, Amerikalı kanun adamı (ö. 1929)
- 1849 – Alfred von Tirpitz, Alman amiral (ö. 1930)
- 1855 – David Peck Todd, Amerikalı gökbilimci (ö. 1939)
- 1866 – Emilio De Bono, İtalyan Mareşal (ö. 1944)
- 1873 – Max Reger, Alman besteci, piyanist, orgcu, orkestra şefi ve öğretmen (ö. 1916)
- 1882 – Gaston Lachaise, Amerikalı figüratif heykelci (ö. 1935)
- 1883 – Norman Haworth, İngiliz kimyager (ö. 1950)
- 1883 – Joseph Stilwell, Amerikalı general (ö. 1946)
- 1888 – Josef Albers, Amerikalı ressam (ö. 1976)
- 1892 – Meksikalı Joe Rivers, Amerikalı hafif sıklet boksör (ö. 1957)
- 1894 – Sabiha Sultan, Sultan Vahdettin’in kızı (ö. 1971)
- 1897 – Joseph Darnand, Fransız asker (ö. 1945)
- 1900 – Frédéric Joliot-Curie, Fransız fizikçi ve Nobel Kimya Ödülü sahibi (1958)
- 1905 – Albert Speer, Alman siyasetçi (ö. 1981)
- 1906 – Adolf Eichmann, Alman Schutzstaffel subayı (ö. 1962)
- 1912 – Adolf Galland, Nazi Almanyası’nın Luftwaffe as pilotu (ö. 1996)
- 1914 – Jiang Qing, Çinli siyasetçi ve Mao Zedong’un 3. karısı (ö. 1991)
- 1924 – Abdullah Gegiç, Yugoslav asıllı Türk futbolcu ve teknik direktör (ö. 2008)
- 1925 – Julio Canessa, Şilili asker ve siyasetçi (ö. 2015)
- 1931 – Emma Andijewska, Ukrayna doğumlu Amerikalı şair, yazar ve ressam
- 1933 – Philip Roth, Amerikalı yazar
- 1936 – Erdoğan Alkin, Türk ekonomist ve akademisyen (ö. 2013)
- 1936 – Güner Sümer, Türk tiyatro ve sinema oyuncusu (ö. 1977)
- 1936 – Ursula Andress, İsviçre doğumlu Amerikalı sinema oyuncusu
- 1938 – Dinçer Sümer, Türk tiyatro yazarı, yönetmen, oyuncu ve seslendirme sanatçısı (ö. 2019)
- 1947 – Glenn Close, Amerikalı sinema ve tiyatro sanatçısı
- 1955 – Bruce Willis, Amerikalı oyuncu
- 1957 – Abdülkadir Mesduva, Cezayirli bürokrat
- 1959 – Ralph David Abernathy III, Amerikalı siyasetçi ve iş insanı (ö. 2016)
- 1963 – Mary Scheer, Amerikalı oyuncu
- 1964 – Mesut Bakkal, Türk teknik direktör
- 1971 – Faruk Beşok, Türk basketbolcu
- 1973 – Tolga Tekin, Türk oyuncu
- 1974 – Onuryay Evrentan, Türk oyuncu
- 1976 – Alessandro Nesta, İtalyan futbolcu
- 1978 – Lenka, Avustralyalı şarkıcı
- 1979 – Hidayet Türkoğlu, Türk basketbolcu
- 1979 – Lara, Türk şarkıcı
- 1979 – Rıza Kocaoğlu, Türk sinema ve dizi oyuncusu
- 1981 – Burcu Çetinkaya, Türk ralli pilotu
- 1981 – Kolo Touré, Fildişi Sahilli futbolcu
- 1983 – Evan Bourne, Amerikalı profesyonel güreşçi
- 1985 – Christine Guldbrandsen, Norveçli müzisyen
- 1985 – Yolanthe Cabau, İspanyol-Hollandalı oyuncu ve televizyon sunucusu
- 1993 – Hakim Ziyech, Hollandalı futbolcu
Ölümler
- 1406 – İbn-i Haldun, Tunuslu düşünür ve tarihçi (d. 1332)
- 1534 – Ayşe Hafsa Sultan, Osmanlı’nın ilk Valide Sultanı (d. 1479)
- 1698 – Władysław Konstanty, Lehistan kralı IV. Władysław Waza’nın gayri meşru oğlu (d. 1635)
- 1721 – XI. Clemens, Papa (d. 1649)
- 1790 – Cezayirli Hasan Paşa, Osmanlı devlet adamı ve Sadrazamı (d. 1713)
- 1800 – Joseph de Guignes, Fransız doğubilimci, sinolog ve Türkolog (d. 1721)
- 1865 – Joseph Lebeau, Belçika Başbakanı (d. 1794)
- 1884 – Elias Lönnrot, Fin fizikçi, filolog ve şair (d. 1802)
- 1897 – Antoine Thomson d’Abbadie, Fransız seyyah (d. 1810)
- 1897 – Andrey Dostoyevski, Rus bir mimar, mühendis, memo, bina tamircisi (d. 1825)
- 1916 – Vasili Surikov, Rus ressamı (d. 1848)
- 1928 – Emil Wiechert, Alman jeofizikçi (d. 1861)
- 1930 – Arthur Balfour, İngiliz politikacı (d. 1848)
- 1940 – Besim Ömer Akalın, Türk tıp profesörü, bilim insanı, sivil toplum örgütçüsü ve Milletvekili (d. 1862)
- 1943 – Frank Nitti, İtalyan mafya lideri (d. 1886)
- 1950 – Edgar Rice Burroughs, Amerikalı yazar (“Tarzan”ı kaleme alan) (d. 1875)
- 1950 – Norman Haworth, İngiliz kimyager (d. 1883)
- 1955 – Leonid Govorov, Yüksek Sovyet üyesi ve Savunma Bakanı yardımcısı (d. 1897)
- 1955 – Mihály Károlyi, Macaristan’ın ilk devlet başkanı (d. 1875)
- 1965 – Gheorghe Gheorghiu-Dej, Rumen siyasetçi (d. 1901)
- 1968 – Celil Kiyekbayev, Sovyet Başkurt bilim insanı, Türkolog ve filolog (d. 1911)
- 1980 – Bedrettin Tuncel, Türk akademisyen, çevirmen, edebiyatçı ve siyasetçi (d. 1910)
- 1982 – Randy Rhoads, Amerikalı müzisyen (d. 1956)
- 1987 – Louis de Broglie, Fransız fizikçi ve Nobel Fizik Ödülü sahibi (d. 1892)
- 1996 – Virginia Henderson, Amerikalı hemşire (d. 1897)
- 1997 – Eugène Guillevic, Fransız şair (d. 1907)
- 1998 – Hanzade Sultan, Osmanlı’nın son Padişahı Sultan Vahdettin ve son Halife Abdülmecit Efendi’nin torunu (d. 1923)
- 2003 – Suna Korad, Türk opera sanatçısı (d. 1935)
- 2004 – Haldun Derin, Türk bürokrat (Atatürk, İsmet İnönü ve Celal Bayar’ın özel kalem müdürlüğünü yapan) (d. 1912)
- 2005 – John Zachary DeLorean, Amerikalı mühendis ve DeLorean Motor Company’nin kurucusu (d. 1925)
- 2008 – Hugo Claus, Flaman romancı, şair, oyun yazarı, ressam ve film yönetmeni (d. 1929)
- 2008 – Sir Arthur C. Clarke, İngiliz bilimkurgu yazarı ve mucit (d. 1917)
- 2010 – Bülent Düzgit, Türk karikatürist (d. 1947)
- 2016 – Roger Agnelli, Brezilyalı bankacı, şirket yöneticisi ve iş insanı (d. 1959)
- 2018 – Hasan Celal Güzel, Türk siyasetçi ve bürokrat (d. 1945)
- 2019 – Ümit Yesin, Türk oyuncu (d. 1954)
