Çin, son üç yılda Güneş’i incelemek için Daocheng Solar Radyo Teleskobu da dahil olmak üzere bir dizi cihaz kurdu.
Mühendisler, Tibet Platosu sınırında yer alan ve Güneş’i inceleyen en büyük teleskop dizisine son donanım parçalarını yerleştirmeyi henüz tamamladılar.
300’den fazla çanak şeklindeki anteni 3 kilometreden fazla yarıçapa sahip bir daire oluşturan Daocheng Solar Radyo Teleskobu (DSRT) 13 Kasım’da tamamlandı. Deneme çalışmaları Haziran ayında başlayacak. 100.000.000 Yuan (14.000.000 USD) değerindeki gözlemevi, bilim insanlarının güneş patlamaları ve bunların Dünya çevresindeki çevreyi nasıl etkilediği konusundaki çalışmalarına yardımcı olacak.
Boulder’daki Colorado Üniversitesi’nde güneş fizikçisi olan Maria Kazachenko’ya göre “Güneş astronomisinin altın çağına giriyoruz çünkü çok sayıda devasa güneş teleskopu geliyor.” Bunlar arasında Avrupa Uzay Ajansı’nın 2020’de fırlatacağı Solar Orbiter ve NASA’nın 2018’de fırlatacağı Parker Solar Probe da yer alıyor ve her ikisi de yıldızın yörüngesinde dönerken veri toplayacak.
Önümüzdeki birkaç yıl boyunca Güneş’in yoğun bir faaliyet evresinden geçmesi bekleniyor. DSRT’nin radyo frekansı verileri, diğer frekans bantlarında çalışan teleskopların verilerini tamamlayacak. Son iki yılda Çin tarafından fırlatılan en az dört Güneş gözlem uydusu, yıldızı incelemek için mor ötesi ve X-ışını dalga boylarını kullanıyor. Pekin’deki Peking Üniversitesi’nde güneş fizikçisi olan Hui Tian, Çin’in artık Güneş’i yüzeyinden en dış atmosferine kadar her seviyede görebilecek araçlara sahip olduğunu iddia ediyor.
Nanjing Üniversitesi’nden güneş fizikçisi Ding Mingde’ye göre Çin’deki gözlemevleri, diğer zaman dilimlerindeki teleskoplar tarafından görülemeyen güneş aktiviteleri hakkında da önemli bilgiler sunacak. Mingde, güneş araştırmaları için küresel işbirliğinin gerekli olduğunu da sözlerine ekliyor.
Güneş’in üst atmosferinde (korona) meydana gelen güneş patlamaları ve koronal kütle atımlarını araştırmak için DSRT gibi radyo teleskoplar yardımcı olur (CME’ler). Güneş’in bozulmuş manyetik alanı “kopar” ve sonra yeniden bağlanarak koronadan bu muazzam ısıtılmış plazma püskürmelerine neden olur. Bir CME’den gelen yüksek enerjili parçacıklar Dünya’ya doğru fırladığında ortaya çıkan ‘uzay havası’ yörüngedeki uyduları yok edebilir ve Dünya’daki enerji altyapısına bozabilir.
Şubat ayında orta derecede küçük bir CME, Kaliforniya merkezli havacılık ve uzay şirketi SpaceX tarafından fırlatılan 40 Starlink iletişim uydusunu yok etti. Ding’e göre, yörüngede daha fazla uydu olduğu için daha iyi uzay hava tahminine olan talep artıyor.
Kazachenko’ya göre uzaydaki hava durumunu tahmin etmek hala zor. Pekin’deki Çin Bilimler Akademisi’nin bir bölümü olan Ulusal Uzay Bilimleri Merkezi’nde DSRT’nin baş mühendisi olan Jingye Yan’a göre teleskop, Güneş’in diskinden en az 36 kat daha büyük olan geniş görüş alanı sayesinde CME’lerin gelişimini izleyebilecek ve yüksek enerjili parçacıkların uzayda nasıl yayıldığını gözlemleyebilecek. Yan, bu bilgi sayesinde “koronal kütle atımlarının Dünya’ya ulaşıp ulaşmayacağını ve ne zaman ulaşacağını tahmin edebileceğimizi” düşünüyor.
DSRT, 313 anteniyle uzay hava durumu için daha yüksek doğrulukta tahminler üretebilecek. Yan’a göre bu devasa dizi, aynı frekans aralığında (150 megahertz ila 450 megahertz) gözlem yapan daha küçük dizilerin kaçırabileceği yüksek enerjili parçacıklardan gelen daha zayıf sinyalleri yakalayabilir. Bu tür bir diziye örnek olarak Fransa’da bulunan ve 47 anteni olan Nançay Radyoheliografı verilebilir.
Yan’a göre uluslararası araştırmacılar DSRT’nin gözlem verilerine erişebilecek. Ayrıca, DSRT’nin çalışmasını denetleyen Çin Ulusal Uzay Bilim Merkezi’nin planlarına göre DSRT geceleri pulsar araştırmaları gibi diğer gözlem türleri için de kullanılabilir hale getirilecek. Çin ayrıca Sichuan’daki Tibet Platosu’nda 2026 yılında tamamlanacak olan yepyeni bir optik teleskop inşa ediyor.
Kaynak: doi: https://doi.org/10.1038/d41586-022-03595-7
