IKBFU (Immanuel Kant Baltic Federal University) araştırmacıları kuantum yerçekimine dayalı, evreni bir hologram olarak gören holografik bir karanlık enerji modeli oluşturdular. Karanlık enerjiyi bozulmalar olarak ele alacak şekilde geliştirildikten sonra, başlangıçta kararsız olan bu model kararlı hale geldi. Doğruluğu için gözlemsel veriler ile çalışmalar devam ediyor.
Karanlık Enerji Nedir?
Kısacası bilmiyoruz. Ancak karanlık enerjinin var olduğunu, evrenin genişlemesini hızlandırdığını ve kozmosun %68,3 ila 70’ini oluşturduğunu biliyoruz. Ve bu gizem Cepheid gözlemleri ile başladı.
Kozmik Mesafe Ölçümü: Delta Cephei derlememizden evrenin genişleme keşfi hakkında daha fazla bilgi edinebilirsiniz.
Genişleyen Evren
Evrenin hızlanarak genişlediğine dair düşünceyi açıklamak için uzay-zamana nüfuz eden ancak doğrudan gözlemle algılanamayan esrarengiz bir enerji türü olan karanlık enerji fikri öne sürüldü. Karanlık enerji, standart kozmolojik modele dahil edilmiş olsa da kozmolojik sabit sorunu ve fine-tuning ikilemi gibi bu modelin yeterince açıklayamadığı bir dizi cevapsız soru var. Sonuç olarak, araştırmacılar evrenin hızlı genişlemesini mantıklı bir şekilde açıklamak için yeni modeller oluşturuyorlar.
Holografik Karanlık Enerji
Holografik karanlık enerji modeli, evrenin hızlanan genişleme doğasına ilişkin alternatif bir bakış açısıdır. Sicim teorisi ve kuantum yerçekiminden türetilen *holografik prensipten kaynaklanmaktadır. Belirli bir hacmin sınırında gözlemlenen parametrelerin, o hacim içindeki tüm değerleri karakterize edebileceğini belirtir.
2004 yılında, holografik ilke çerçevesinde yeni bir holografik karanlık enerji modeli önerildi. Ancak yeni modelin bir kusuru vardı. Sorun, karanlık enerjinin tipik olarak evreni eşit ve düzgün bir şekilde kaplayan bir sıvı olarak tasvir edilmesidir. Bu sıvı içindeki değişimleri incelemek için ses hızının karesi olarak bilinen bir parametre kullanılır. Hesaplamaların negatif sonuç vermesi durumunda, modelin kararsız olduğu kabul edilir. Holografik karanlık enerji modelinin bir parçası olarak yürütülen daha önceki araştırmalarda negatif bir ses hızı karesi elde edilmişti.
Araştırmacılar, holografik karanlık enerjiyi bir sıvı olarak düşünmenin uygun olmadığını öne sürdü. Bunun yerine, metrik özellikleri göz önünde bulundurularak karanlık enerjinin bozulmaları olarak düşünülmesi gerektiğini belirtiyorlar.
Bu model için uzay tabanlı teleskoplardan elde edilen gözlemsel verilerin ne kadar eşleştiği belirlenmesi gerekiyor. Tip Ia süpernovalar için baryon akustik salınımları ve kırmızıya kayma arasındaki korelasyona ilişkin veriler 2024 yılında araştırılmaya hazır hale geldi. Bu araştırmalar sonucunda önerilen bu kozmolojik modelin gerçek evreni yeterince tanımlayıp tanımlamadığı değerlendirilecek.
(*) Uzayın bir hacminin tanımının, bölgenin daha düşük boyutlu bir sınırına kodlanmış olarak düşünülebileceğini belirtir; sicim teorilerinin bir özelliği ve kuantum çekiminin varsayılan bir özelliğidir.
Kaynaklar:
- scitechdaily.com/holographic-dark-energy-a-new-model-for-understanding-the-universes-expansion/
- science.nasa.gov/universe/the-universe-is-expanding-faster-these-days-and-dark-energy-is-responsible-so-what-is-dark-energy/
- “Evolution of perturbations in the model of Tsallis holographic dark energy” by Artyom V. Astashenok and Alexander S. Tepliakov, 4 June 2024, Physics Letters B.
DOI: 10.1016/j.physletb.2024.138767 - Overbye, Dennis (10 October 2022). “Black Holes May Hide a Mind-Bending Secret About Our Universe – Take gravity, add quantum mechanics, stir. What do you get? Just maybe, a holographic cosmos”
- Ananthaswamy, Anil (14 February 2023). “Is Our Universe a Hologram? Physicists Debate Famous Idea on Its 25th Anniversary – The Ads/CFT duality conjecture suggests our universe is a hologram, enabling significant discoveries in the 25 years since it was first proposed
Haberi Derleyen: Yaren Doruk
