Kasırga Ida’nın geçen hafta kuzeydoğu ABD’de binaları parçalayan, tahrip eden, düzinelerce can alan kasırgalar ve şiddetli rüzgarlar üretti. Bilim İnsanları şimdi bu tür aşırı hava olaylarının tahmin edilmesini kolaylaştırabilecek büyük fırtınaların önemli bir özelliğini belirlediler.
Çoğu fırtına oluştuğunda, gezegenimizin hava durumunun çoğunluğunun gerçekleştiği atmosfer tabakası olan troposferde kalırlar.
Ancak bazen, örs üstü sirrus tüyleri (AACP’ler) adı verilen incecik oluşumları izleyen bulut dağları oluşturarak stratosfere yapıştırırlar. Bu yüksekten uçan bulutlar, yerdeki şiddetli rüzgarlar, dolu fırtınaları ve hortumlarla bağlantılıdır.
Stratosfer ve Mezosferdeki Rüzgarlar Nedir?
Stratosfer ve mezosferdeki rüzgarlar genellikle uydular tarafından toplanan sıcaklık verilerinden tahmin edilir. Bu yüksek seviyelerdeki rüzgarların jeostrofik olduğu varsayılır. Genel olarak, orta enlemlerde, kışın batı bileşenine ve yazın doğu bileşenine sahiptirler. En yüksek bölgesel rüzgarlar, Dünya yüzeyinden 65-70 km (40-43 mil) yükseklikte saniyede 60-70 metre (saatte 135-155 mil) civarındadır. Güney Yarımküre’de kış aylarında batı rüzgarı bileşeni daha güçlüdür. Güney Yarımküre’deki en güçlü doğu ve batı rüzgar bileşenlerinin eksenleri, Kuzey Yarımküre kışı ve Güney Yarımküre yazında artan irtifa ile güneye doğru eğilir. Termal rüzgar kesmenin bölgesel bileşeni, sıcaklığın bölgesel dağılımı ile uyumludur.
Ida Kasırgasına dönersek;
Kasırgaların şiddetlenmesinin nedenini bulmak için araştırmacılar, AACP’lerin 3 boyutlu bir görselleştirmesini oluşturmak için aydınlatma verilerini, radarı ve şiddetli fırtına uyarılarını birleştirdi. Modelleri, tıpkı gerçek dağların üzerinden hızla esen rüzgarlar gibi, stratosferik rüzgarların, sanki katı nesnelermiş gibi yüksek seviyeli bulutların üzerinden geçtiğini ortaya çıkardı. Bu, güçlü, aşağı doğru rüzgarlar ve hidrolik sıçramalar olarak adlandırılan çalkantılı olaylar üretir.
Araştırmacılar, normalde kuru olan stratosfere saniyede 7 tondan fazla su enjekte edebilen bu tüylü fırtınaların iklimimiz üzerinde de bir etkisi olabileceğini yazıyor.
Su buharı stratosfere girdikten sonra bir sera gazı gibi davrandığından, Dünya üzerinde ısınma sıcaklıklarına yol açabilir ve bu da daha fazla süper hücre fırtınasına neden olur.
Kaynak:
- science.org/content/article/supercell-storm-clouds-act-atmospheric-mountains
- britannica.com/science/climate-meteorology/Winds-in-the-stratosphere-and-mesosphere
