Lityum-iyon pilin keşfi, Pazar günü 100 yaşında vefat eden Austin’deki Teksas Üniversitesi’nde profesör olan John B. Goodenough’a atfediliyor. Yetenekli ama mütevazı bir mucit olmasının yanı sıra Goodenough, kendini işine adamış bir kamu görevlisi, akıl hocası ve bir çok kişiye bir rol modeldi.
Keşfi kablosuz devrimi ateşledi ve dünyadaki herkesin elektronik cihazlara erişimini sağladı. Nobel Ödülü’nün en yaşlı sahibi olan Goodenough’un pil araştırmasıyla kazandığı 2019 kimya ödülü ulusal ve dünya çapında ilgi topladı. Takipçilerinin çoğu ödülün gecikmiş olduğunu düşünüyordu.
UT Austin Başkanı Jay Hartzell, “John’un parlak bir bilim adamı olarak mirası ölçülemez – keşifleri dünya çapında milyarlarca insanın hayatını iyileştirdi” dedi. “Onlarca yıllık kariyeri boyunca bilimsel çalışmaların öncüsü oldu ve en yeni enerji depolama teknolojilerini aramaktan asla vazgeçmedi. John, Longhorns olarak arzumuzun özü olan hedefimize olan emeği ve bağlılığı nedeniyle UT topluluğu tarafından çok özlenecek.
Goodenough, Virginia H. Cockrell Centennial Mühendislik Kürsüsü’nün yanı sıra Walker Makine Mühendisliği Bölümü ve Chandra Ailesi Elektrik ve Bilgisayar Mühendisliği Bölümü’ndeki öğretim üyeliği görevlerini 37 yıl boyunca sürdürmüş ve Cockrell Mühendislik Okulu’nda öğretim üyesi olarak çalışmıştır. Yeni nesil şarj edilebilir pilleri geliştirmek için, araştırmaları pil malzemelerine bağlı kaldı ve katı hal fiziği ve mühendisliğindeki temel sorunları ele aldı.
John harika bir araştırmacıydı, ama aynı zamanda çok sevilen ve saygı duyulan bir eğitmendi. Provost Sharon L. Wood’a göre, tavsiyelerinden ve desteğinden yararlanan çok sayıda fakülte meslektaşı ve yüksek lisans öğrencisine akıl hocalığı yapmaktan büyük keyif aldı.
Cep telefonları, dizüstü bilgisayarlar ve tabletler gibi cihazların yanı sıra elektrikli ve hibrid araçlara güç sağlamak için gereken yüksek enerji yoğunluğunu sunan önemli katot malzemeleri Goodenough tarafından tespit edildi ve geliştirildi. Kendisi ve araştırma grubu 1979 yılında, lityum-iyon şarj edilebilir pilin katodu olarak lityum kobalt oksit kullanarak metalik lityum dışında bir anotla yüksek yoğunlukta depolanmış enerji elde edilebileceğini keşfetti.
Bu bulgu sayesinde, lityum-iyon pillerde kararlı ve kontrol edilebilir negatif elektrotların kullanılmasını sağlayan karbon bazlı malzemeler yaratıldı.
Cockrell Okulu dekanı Roger Bonnecaze, “John inanılmaz bir insandı,” dedi. “Gerçekten harika bir araştırmacı, öğretmen, akıl hocası ve yenilikçiydi.” “Harika kahkahası, coşkusu ve yaptığı her şeye gösterdiği özenle birlikte bulaşıcı ve ilham vericiydi. Ne kadar önemli bir hayatı vardı!”
1922’de doğan Alman asıllı Goodenough, Amerika Birleşik Devletleri’nin kuzeydoğusunda büyüdü ve Massachusetts’teki Groton School’a gitti. Yale Üniversitesi’nden 1944 yılında matematik dalında lisans derecesiyle mezun oldu.
Amerikan Ordusu’nda meteorolog olarak görev yaptıktan sonra Goodenough, 1952 yılında Chicago Üniversitesi’nde fizik alanında yüksek lisans ve doktora derecelerini tamamlamak üzere geri döndü. Chicago Üniversitesi’nde her ikisi de Manhattan Projesi’nde yer alan John A. Simpson ve Nobel ödüllü Enrico Fermi ile çalıştı. Tanınmış bir fizikçi olan Clarence Zener doktora danışmanı olarak görev yapmıştır.
Goodenough 1952’de Massachusetts Teknoloji Enstitüsü Lincoln Laboratuvarı’nda çalışmaya başladı ve burada 24 yıl geçirerek dijital bilgisayar için rastgele erişimli belleğin (RAM) oluşturulmasının temelini attı. Yörünge fiziğinde bir lider ve modern bir manyetizma teorisi olan Goodenough-Kanamori Kurallarının yaratıcılarından biri oldu.
Bu yönergeler, manyetik malzemelerin incelenmesi için faydalı bir yön sunmakta ve iletişim cihazı teknolojisinin yaratılmasında önemli bir etkiye sahiptir.
Goodenough, MIT’den mezun olduktan sonra Oxford Üniversitesi’nde profesör ve inorganik kimya laboratuvarı müdürü olarak göreve başladı. Bu süre zarfında lityum-iyonu keşfetti.
Bir sonraki pil inovasyonunu yaratmak ve yeni nesil pil mucitlerini eğitmek amacıyla 1986 yılında UT Austin’e geldi. Goodenough, 1991 yılında Sony Corp. tarafından ticarileştirilen lityum-iyon pil prototipinin temellerini attı. Araştırma grubunun 1996’da daha güvenli ve ekoloji dostu bir katot malzemesi keşfetmesiyle, en son pilin patentleri 2020’de Kanadalı bir hidroelektrik enerji şirketi tarafından satın alındı.
Cockrell School’da profesör olan ve 1980’lerde UT’de kendisine katılan Goodenough’un uzun zamandır arkadaşı ve ortağı Ram Manthiram, “John’un bilim ve teknolojiye olan yetmiş yıllık adanmışlığı yaşam tarzımızı önemli ölçüde değiştirdi ve onunla uzun yıllar çalışmak gerçekten bir ayrıcalıktı” dedi. Kendisi de bir pil öncüsü olan Manthiram, Goodenough adına Stockholm’de Nobel konuşmasını yaptı. “John bir ilham kaynağı ve tüm zamanların en iyi düşünürlerinden biri. Herkesi sever ve sayardı ve müthiş bir dinleyiciydi. John’un attığı temel üzerine inşa etmeye devam edeceğiz ve birlikte geçirdiğimiz zamanın değerini her zaman bileceğim.
2022 yılında Goodenough’un 100. doğum günü şerefine UT Austin kampüsünde bir sempozyum düzenlendi. Sempozyum, katı hal bilimi, piller ve mühendislik dünyasından araştırmacıları bir araya getirerek yoğun madde fiziği ve kimyasındaki zor konuların yanı sıra pil araştırmalarının geleceğini tartıştı.
Kıvrak zekâsı ve bulaşıcı kıkırdaması Goodenough’un tanınmasına katkıda bulunan ayırt edici özellikleriydi. Goodenough’un kıkırdamasının UT mühendislik binalarında yankılandığını duyabilir ve onunla karşılaşma ihtimaline karşı gülümsemekten kendinizi alamazdınız.
90’lı yaşlarına kadar işe gitmeye devam etti. Onun gözünde bunu yapmamak için iyi bir neden yoktu. “Çok erken emekli olmaktan kaçının!” Goodenough diğerlerinin yanı sıra Nobel Vakfı’nı da bilgilendirdi. Rutin olarak bu tavsiyeyi verdi ve şüphesiz bu tavsiyeye göre hareket etti.
Goodenough, kendi çocuğu olmamasına rağmen Üniversiteye bağış yapma konusunda tutkuluydu. Ödül olarak aldığı parayı sık sık UT’ye vererek mühendislik alanındaki araştırmacıları ve lisansüstü öğrencileri destekledi. Mühendislik alanında 2006 yılında John B. ve Irene W. Goodenough Vakfedilmiş Araştırma Fonu’nu ve eşi Irene’nin anısına 2016 yılında Hemşirelik alanında Irene W. Goodenough Vakfedilmiş Başkanlık Bursu’nu oluşturdu. Ayrıca, Oxford Üniversitesi St. Catherine’s College tarafından onuruna Kimya alanında Goodenough Bursu oluşturulmuştur.
Ulusal Bilim Madalyası, Japonya Ödülü, Charles Stark Draper Ödülü, Benjamin Franklin Madalyası, Enrico Fermi Ödülü, Robert A. Welch Ödülü, Copley Madalyası ve diğer pek çok onura layık görülmüştür. Goodenough ayrıca Binghamton’daki New York Eyalet Üniversitesi’nden Stanley Whittingham ve Meijo Üniversitesi’nden Akira Yoshino ile paylaştığı Nobel Ödülü’nün de sahibiydi. Biri 2008 yılında yayımlanan “Witness to Grace” başlıklı otobiyografisi olmak üzere çok sayıda kitap yazdı.
Goodenough ve eşi 2016 yılında vefat etmeden önce 70 yılı aşkın bir süredir birlikteydi. Pennsylvania Üniversitesi’nde antropoloji profesörü olan kardeşi Ward 2013 yılında vefat etmiştir.
Kaynak: news.utexas.edu/
Katkı Sunan: Ahmet Süslü – Electrical Engineer, PhD.(c), IT Specialist MSc.
