Perseverance keşif aracı tarafından Mars’ta toplanan her kaya ve toprak örneği, atmosfer bilimcileri için potansiyel olarak yararlı bir araca sahiptir. Atmosfer bilimcileri her kaya örneği ile daha da çok bilgiye ulaşıyorlar. NASA’nın Perseverance Mars keşif aracı, Mars Örnek Dönüşü çabasının bir parçası olarak sonunda Dünya’ya gönderilecek olan titanyum örnek tüplerini mühürlüyor. Şimdiye kadar Mars yüzeyinden 24 örnek alındı.
Bu örneklerin çoğunluğu, gezegenin geçmişi ve milyarlarca yıl önce mikrobik yaşamın var olup olmadığı hakkında önemli bilgiler sunabilecek kaya çekirdekleri veya regolittir. Bununla birlikte, diğer bilim insanları da “tepe boşluğunu” ya da tüplerdeki kayalık malzemeyi çevreleyen ekstra odadaki havayı inceleme fikri konusunda aynı derecede heyecan duymaktalar.
Araştırmacılar, büyük ölçüde karbondioksitten oluşan ancak muhtemelen gezegenin oluşumundan bu yana var olan diğer gazları da eser miktarda içerebilecek olan Mars atmosferi hakkında daha fazla bilgi edinmeyi amaçlıyor.
NASA’nın Güney Kaliforniya’daki Jet İtki Laboratuvarı’nda gezegen bilimci olan Brandi Carrier, “Mars’tan gelen hava örnekleri bize sadece mevcut iklim ve atmosfer hakkında değil, zaman içinde nasıl değiştiğini de anlatacak” dedi. “Bizimkinden farklı iklimlerin nasıl geliştiğini anlamamıza yardımcı olacak.”
Örnek deposunun bir parçası olarak Mars yüzeyinde biriktirilen ve tamamen gazla dolu olan bir tüp Dünya’ya taşınabilir. Ancak, keşif aracının koleksiyonundaki gazın büyük bir kısmı kaya örneklerinin tepe boşluğunda bulunmaktadır. Bunlar benzersizdir çünkü gaz, Dünya merkezli tesislerde açılıp incelenmeden önce yıllarca tüplerin içindeki kayalık malzeme ile etkileşime girecektir. Bilim insanlarının bunlardan öğrenecekleri, Mars yüzeyinin yakınında ne kadar su buharı bulunduğuna, buzun gezegende neden bulunduğu yerde oluştuğunu ve Mars’ın su döngüsünün zaman içinde nasıl geliştiğini etkileyen bir yöne ışık tutacaktır.
Bilim insanları ayrıca Mars’ın atmosferindeki eser gazlar hakkında daha fazla bilgi edinmeyi umuyor. En ilgi çekici bilimsel keşif, milyarlarca yıl önceki oluşumlarından bu yana atmosferde değiştirilmeden var olabilecek kadar reaktif olmayan soy gazların (neon, argon ve ksenon gibi) keşfi olacaktır. Eğer yakalanırsa, bu gazlar Mars’ın başlangıçta bir atmosfere sahip olup olmadığını söyleyebilir. Ayrıca gezegenin eski atmosferinin Dünya’nınkine kıyasla nasıl olduğu konusunda da önemli sorular var.
Tepe boşluğu aynı zamanda bilim insanlarının toz parçacıklarının boyutunu ve toksisitesini ölçmelerine de olanak sağlayacaktır ki bu da gelecekteki Mars astronotları için faydalı olacaktır.
NASA’nın Houston’daki Johnson Uzay Merkezi’nde jeokimyacı olan ve gezginin hangi örnekleri toplaması gerektiği konusunda tavsiyelerde bulunan bir düzineden fazla uluslararası uzmandan biri olan Justin Simon, “Gaz örneklerinin Mars bilim insanlarına sunacağı çok şey var” dedi. “Mars üzerinde çalışmayan bilim insanları bile ilgilenecektir çünkü gezegenlerin nasıl oluştuğu ve evrimleştiğine ışık tutacaktır.”
Apollo’nun Hava Örnekleri
2021 yılında, aralarında NASA bilim insanlarının da bulunduğu gezegen uzmanlarından oluşan bir ekip, 50 yıl önce Apollo 17 astronotları tarafından çelik bir kap içinde Ay’dan getirilen havayı inceledi.
Johnson’da çok çeşitli gezegensel materyalleri analiz eden Simon, “İnsanlar Ay’ın havasız olduğunu düşünüyor, ancak zaman içinde Ay yüzeyindeki kayalarla etkileşime giren çok zayıf bir atmosferi var” dedi. “Buna Ay’ın iç kısmından sızan ve Ay yüzeyinde toplanan soy gazlar da dahil.”
Simon’ın ekibi, Perseverance’ın hava örneklerine yapılana benzer bir şekilde inceleme için gazı çıkardı. İlk olarak, daha önce açılmamış kabı hava geçirmez bir kafese yerleştirdiler. Daha sonra çeliği delmek için bir iğne kullandılar ve gazı, nitrojen gibi düşük donma noktasına sahip bir sıvıya uzanan U şeklinde bir kanal olan soğuk bir tuzağa çıkardılar. Sıvının sıcaklığının değiştirilmesi, bilim insanlarının soğuk tuzağın dibinde daha düşük donma noktasına sahip bazı gazları yakalamalarını sağladı.
Simon bana “Dünyada gazı bu şekilde manipüle eden belki 25 laboratuvar var” dedi. Bu yöntem, gezegensel materyallerin kökenini incelemenin yanı sıra, kaplıcalar ve aktif volkanların duvarları tarafından üretilen gazlara da uygulanabilir.
Elbette bu kaynaklar Perseverance’ın örnekleme tüplerinde ürettiğinden çok daha fazla gaz üretmektedir. Bununla birlikte, tek bir tüp belirli bir deney için yeterli gaz taşımıyorsa, Mars bilimcileri daha büyük bir toplu örnek elde etmek için çok sayıda tüpten gelen gazları karıştırabilir – tepe boşluğunun çalışma için değerli bir fırsat sağlamasının bir başka yoludur.
Astrobiyoloji, özellikle de eski mikrobik yaşamın kanıtlarını aramak, Perseverance’ın Mars görevinin önemli bir hedefidir. Keşif aracı aynı zamanda gezegenin jeolojisini ve önceki iklimini tanımlayarak Kızıl Gezegen’in insanlı keşfi için yolu açıyor. NASA için Pasadena, Kaliforniya’daki Caltech tarafından denetlenen JPL, Perseverance keşif aracını tasarladı ve işletiyor.
Kaynak: nasa.gov
Haberi Derleyen: Aylin Aygül Doğan
