Bilim adamları, ölümcül mantar Cryptococcus neoformans’ın vücuda girdiğinde boyutlarının gerçekten değiştiğini ve enfeksiyon olasılığını artırdığını keşfettiler. Kulağa biraz korku filminin konusu gibi geliyor.
Mantar, vahşi doğada çürüyen odun ve kuş pisliği gibi çeşitli ortamlarda keşfedilebilir. Bir kez solunduğunda, akciğerlerden kan dolaşımı yoluyla çeşitli organlara geçerek vücudun içinde enfeksiyon şansının atmasına yönelik şekil değişikliği oluşturabiliyor.
Enfeksiyon, insan vücuduna yerleştiğinde, beyinde şişmeye neden olan mantar menenjiti olarak bilinen nadir fakat potansiyel olarak ölümcül durum da dahil olmak üzere çeşitli hastalıklara neden olabilir.
Bir fare çalışmasına dayanan son keşifler sayesinde hastalığı ileriki zamanlarda daha başarılı bir şekilde tedavi edilebilme şanısı da bulunmakta.
Utah Üniversitesi’nden patolog Jessica Brown’a göre, “Akciğerlerdeki Kriptokok( Cryptococcus) hücreleri, farklı boyutları ve farklı görünümleri ile oldukça çeşitlidir.” Yüksek lisans öğrencim bana beyin hücrelerinin homojenliğinin görüntülerini gösterdiğinde çok şaşırdım.
Şimdiye kadar sadece bu hücre grubunun vücuda girmesinin çok iyi bir nedeni olduğu ima edildi.
Araştırmacılar, mantarın akciğerlerde tipik boyutunun 10 katına kadar büyüyebileceğini bilerek, belirli bir boyuttaki hücrelerin konakçı bölgesinde neden bu kadar derinden tespit edildiğini anlamaya çalıştılar.
Bilim adamları, C. neoformans’ın en küçük hücrelerinin, farelere farklı boyutlarda parazit bulaştırdıklarında beyne girme eğiliminde olduğunu buldular.
Ama hepsi bu değildi; Ekip ayrıca daha küçük hücrelerin yüzeylerinde değişiklikler ve bu mantarlarda aktif olan genlerdeki varyasyonları keşfetti. Araştırmacılara göre, bu “tohum hücreleri” mantarın sadece küçük kopyaları değil, tamamen farklı bir şey.
Araştırmacıların yaptığı çalışmalara göre muhtemelen bu değişiklikleri yönlendiren şey fosfat. Fosfat, enfeksiyon sırasında dokular zarar gördüğünde konakçı hücrelerden salınmasının yanı sıra kuş pisliklerinde bol miktarda bulunur.
Bu, mantarın insanları enfekte etme ve beyne girme kabiliyetine yardımcı olabilecek şekil değiştirme yeteneklerini geliştirmesinin kıvılcımı gibi görünüyor.
Brown, C. neoformans’ın, güvercin guano gibi çevresel nişlerden gelen baskılardan dolayı memelileri enfekte etme kapasitesini kazandığına inanıyoruz.
Bu tohum hücreleri, fare denemelerinde sadece birkaç gün içinde beyne kadar gidebildi. Araştırmacılara göre, mantarın birçok ortama bu kadar hızlı uyum sağlama yeteneği, vücutta başarılı bir şekilde yayılma yeteneği için çok önemlidir.
Bir sonraki adım, C. neoformans’ın insanlarda benzer şekilde küçüldüğünü doğrulamak ve bu süreci durdurabilecek ve C. neoformans’ın vücuda zarar vermesini durdurabilecek ilaçları keşfetmek. Bilim adamları, düzenleyici kurum tarafından zaten onaylanmış ilaçların faydalı olacağını düşünüyorlar.
Bu ölümcül mantarın enfeksiyonunu yaymak için kullandığı teknikler hakkında, özellikle de mantarın beyni koruyan kan-beyin bariyerine nasıl nüfuz ettiğine dair mevcut çalışmaların ışığında, yavaş ama emin adımlarla daha çok şey öğreniyoruz.
Kolonizasyon eğilimleri nedeniyle ‘tohum’ hücreleri olarak da bilinen küçük bir C. neoformans morfotipinin gelişiminin, akciğer dışı organ girişi için gerekli olduğunu gösteriyoruz.
Kaynak: Science Alert
