Neon kimyasal elementinin atom numarası 10 ve sembolü Ne’dir. Yani asal bir gazdır. Normal şartlar altında neon renksiz, kokusuz, inert tek atomlu bir gazdır ve yoğunluğu havanın yaklaşık üçte ikisi kadardır. Azot, oksijen, argon ve karbondioksit çıkarıldıktan sonra (kripton ve ksenon ile birlikte) 1898 yılında kuru havada hala mevcut olan üç nadir asal elementten biriydi. Bulunan bu üç nadir gazdan ikincisi olan neonun parlak kırmızı emisyon spektrumu, onu hemen yepyeni bir element olarak tanımladı. Yunanca “yeni” anlamına gelen “neos” kelimesinin nötr tekil versiyonu olan “o” kelimesi neon isminin geldiği yerdir. Neon kimyasal olarak inert olduğu için bilinen yüksüz neon bileşikleri yoktur.
Şu anda bilinen neon bileşikleri arasında klatratlar, van der Waals bağlı moleküller ve iyonik moleküller bulunmaktadır.
Büyük miktarlarda neon, yıldızlardaki alfa yakalama füzyon sürecinden kaynaklanan elementlerin kozmik nükleojenezi sırasında oluşur. Neon, evrende ve güneş sisteminde oldukça bol bulunan bir element olmasına rağmen (kozmik bollukta hidrojen, helyum, oksijen ve karbondan sonra beşinci sırada yer alır) Dünya’da nadir bulunan bir elementtir.
Dünya’nın kabuğunda ve havanın hacimce yaklaşık 18,2 ppm’lik (moleküler veya mol fraksiyonuna benzer) küçük bir bölümünü oluşturur. Yüksek uçuculuğu ve bileşik oluşturmaması nedeniyle, neon Dünya’da ve iç (karasal) gezegenlerde nispeten azdır.
Sonuç olarak, erken Güneş Sisteminde yeni tutuşmuş Güneş’in sıcaklığı altında gezegenimsi yapılardan kaçtı. Jüpiter’in dış atmosferi bile, farklı bir nedenden dolayı neon içeriğinin bir kısmını kaybetmiştir.
Neon, yüksek voltajlı deşarj tüplerinde, neon reklam tabelalarında ve düşük voltajlı neon kızdırma lambalarında kullanıldığında belirgin bir kırmızımsı-turuncu parlaklık yayar.
Helyum-neon lazerlerin iyi bilinen kırmızı ışığı da neondan gelen kırmızı emisyon çizgisinden kaynaklanır. Neonun başka birkaç ticari uygulaması olmasına rağmen, birkaç plazma tüpü ve soğutucu akışkan uygulamasında kullanılmaktadır. Sıvı havanın fraksiyonel damıtılması yoluyla ekonomik olarak çıkarılır. Başka bir kaynak olmadığı için hava helyumdan çok daha pahalıdır.
İngiliz kimyagerler Morris Travers (1872-1961) ve Sir William Ramsay (1852-1916) 1898 yılında Londra’da neonu keşfettiler. Ramsay önce bir hava örneğini sıvı hale gelene kadar soğuttu, ardından sıvıyı yeniden ısıttı ve gazları kaynarken yakaladı. Neon bu şekilde keşfedildi. Azot, oksijen ve argon gazlarının tanımlanması, Mayıs 1898’in sonunda başlayan altı haftalık bir süre boyunca geri kalan gazların kabaca azalan bolluk sırasına göre izole edilmesini sağladı. İlk olarak kripton keşfedildi. Kripton elendikten sonra, bir sonraki gaz spektroskopik deşarja tabi tutulduğunda göz kamaştırıcı kırmızı bir parıltı üretti. Haziran ayında bu gaz keşfedildi ve Ramsay’in oğlu Latince novum (‘yeni’) kelimesinin Yunanca karşılığı olan “neon” ismini önerdi.
Gaz halindeki neonun elektrikle enerjilendirildiğinde kendine özgü canlı kırmızı-turuncu bir renk yaydığı hemen fark edildi. Travers daha sonra, tüpten gelen kırmızı ışık patlamasının “kendi hikayesini anlattığını ve üzerinde düşünülmesi ve asla unutulmaması gereken bir manzara olduğunu” kaleme aldı.
Neonun yanı sıra, Ramsay ve Travers tarafından metargon olarak adlandırılan bir başka gaz da keşfedildi; argona benzer bir yoğunluğa sahipti ancak farklı bir spektrumu vardı.
Ancak daha sonra yapılan spektroskopik incelemeler bunun aslında karbon monoksitle lekelenmiş argon olduğunu gösterdi. Eylül 1898’de aynı ekip nihayet ksenonu keşfetmek için aynı yöntemi kullandı.
Kaynak: Wikipedia
