Dünyanın pek çok yerinde her yıl Mart ayının 14’üncü günü olan 14 Mart, Tıp Bayramının yanı sıra dünya “Pi Günü” olarak da kutlanıyor. Pi Günü’nün 14 Mart olmasının sebebi, çemberin çevresinin çapına oranı olan Pi sayısının 3,14 şeklinde yuvarlanmasıdır
Matematiksel sabit Pi sayısının hesaplamalarda, genellikle 3,14 ya da 22/7 olarak kısaltılmış hali kullanılıyor. Sayının gerçek değeri ise 3,141592653589793238462643383… şeklinde sonsuza kadar devam ediyor ve herhangi bir yinelenen kalıba sahip değil.
Çemberin çevresinin ve alanının hesaplanması başta olmak üzere matematik, geometri ve fizik gibi bilimlerde büyük önemi bulunan Pi sayısı, bazı kaynaklarda Ludolph sayısı veya Arşimet Sabiti olarak da geçiyor.
Pi Sembolü, Yunan alfabesinin 16. harfi. Bu harf, aynı zamanda, Yunanca çevre (çember) anlamına gelen “perimetier” kelimesinin de ilk harfi. Pi (π) sembolü William Jones tarafından 1706 yılında tanıtılmış. Ancak sembol popüler hale 1737’de ünlü İsviçreli matematikçi ve fizikçi Leonhard Euler tarafından kullanılmaya başlanmasıyla gelmiş.
ABD Temsilciler Meclisi, 12 Mart 2009 yılında 14 Mart 2009 tarihini Ulusal Pi Günü ilan ettiği ve ilk kez 1988 yılında San Francisco Exploratorium’da ünlü bir fizikçi Larry Shaw tarafından kutlanan Pi Günü, Türkiye’de ise 2007 yılında bu yana kutlanıyor.
Pi sayısı nasıl hesaplanır?
Avusturyalı gökbilimci Christoph Grienberger 1630 yılında pi sayısının virgülden sonraki 38 basamağını benzer bir yöntemle hesaplamayı başardı. Grienberger’in elde ettiği değer, insan çabasıyla elde edilmiş en kesin değer olma unvanına sahiptir. Süreç içinde matematikçiler, çok sayıda ondalık basamağı doğru olarak hesaplayacak birçok farklı matematiksel seri buldular.
Pi sayısını hesaplama için kullanılabilecek serilerin en basitlerinden biri Gregory-Leibniz serisidir. Çok verimli olmasa da bu seri, her adımda pi’yi beş ondalık basamağa kadar doğru bir şekilde üretecektir. Seri şu şekildedir: π = (4/1) – (4/3) + (4/5) – (4/7) + (4/9) – (4/11) + (4/13) – (4/15) ….
Nilakantha Serisi de pi’yi hesaplamak için anlaşılması oldukça kolay olan başka bir sonsuz seridir. Biraz daha karmaşık olsa da pi’ye Leibniz formülünden çok daha hızlı yaklaşır.
Fabrice Bellard, 2010 yılında Chudnovsky algoritması kullanarak sayının ilk 2.699.999.990.000 basamağını bulmuştur. Arşimet, 3 tam 1/7 ile 3 tam 10/71 arasında bir sayı olarak hesapladı. Mısırlılar 3,1605, Babilliler 3.1/8, Batlamyus 3,14166 olarak kullandı. İtalyan Lazzarini 3,1415926, Fibonacci ise 3.141818 ile işlem yapıyordu.
Pi Sayısının Kaç Basamağını Biliyoruz?
1765 yılında Johann Lambert adlı bir Alman matematikçi π’nin irrasyonel bir sayı olduğunu kanıtladı. Yani, tam olarak bir kesir (iki tam sayının oranı) olarak ifade edilemezdi. Bunun anlamı şudur. Bu sayı ne kadar uzatılırsa uzatılsın, hiçbir ondalık ifade ona eşit olamaz. Matematikçileri büyüleyen şeylerden birisi de bu oldu. Elimizde basit bir oran vardı ancak bunun karşılığını bulmamız mümkün değildi. Bu hiç bitmeyen aşkın sayı için doğru bir değer hesaplamaya çalışmak, matematik tarihi boyunca devam eden büyük temalardan biri olmuştur.
Pi günü aynı zamanda ünlü fizikçi Albert Einstein’in de doğum günü.
